Oldambtster terugblik

Historische temperatuur

2012-02-01T02:02:00.001-08:00

NASA publiceerde onlangs nieuwe klimaatgegevens. 2011 Was een van de 10 warmste jaren sinds er het einde van de negentiende eeuw. 9 Van de 10 warmste jaren hebben we gehad sinds 2000. De ontwikkeling is mooi verbeeld in dit filmpje. Blauw staat voor koud en rood voor warm. Aan het slot van het filmpje is bijna geen blauw meer te zien, zeker niet in het noorden van de aardbol.

Het is niet mijn bedoeling een discussie te starten over de opwarming van de aarde en dergelijke. Daar is dit blog niet voor bedoeld. Ik vind het een interessant historisch verhaal: verfilming van een databank die al meer dan een eeuw wordt bijgehouden en de ontwikkeling vliegt aan je ogen voorbij. Let ook even op de Zuidpool in de jaren '50.

Gedichtendag met Berend Koning

2012-01-25T08:14:00.000-08:00

Het zuite Grunnen

Grunneger laand is 's winters swaart of wit.
't Is braid en groot en laank, niks aan.
Moar kiek ais, as veujoar in locht zit.
In bomen, stroek, koolzoad en koorn.
As locht blaauw is en koolzoad bluit.
Is kieken, roeken ...en ales om joe tou wort zuit.

Canon van het Oldambt op RTV Blauwestad

2012-01-12T04:42:00.000-08:00

Hovinga opent het nieuwe jaar

2012-01-11T01:33:00.000-08:00

Oldambt
bin 'k heer
'k Vroag nait minder
'k Vroag nait meer

Oldambt:
mien volk
mien laand
mien heert
miet lot:
wi'k nait vot.

En in 't lest,
bin ik west:
in dien schoot
in de dood,
rust ik.
Dat wi'k:
Oldamt.

Landbouwindustrie

2011-12-14T13:34:00.000-08:00

Drie bijeenkomsten waren het: over suiker, aardappelmeel en (stro)karton. Drie keer een vergelijking tussen het oude en het nieuwe productieproces. Zo had ik het bedacht. Museumbezoek, oude bedrijfsfilms en dan in de moderne fabriek kijken. Dan zou wel duidelijk worden hoe snel ontwikkelingen gaan. Dat klopt, maar er was ook meer.

Filmzaal in het Veenkoloniaal Museum

De fabrieken hebben op allerlei manieren invloed gehad op de aanleverbedrijven. Alle bedrijfsfilms tonen hoe belangrijk het aan het begin van de 20e eeuw werd om te besparen op arbeidskracht. Eerst zien we mensen op hun knieen door het land kruipen om onkruid te wieden. Wat moet dat zwaar geweest zijn, dan zien we eenvoudige machines en het eindigt met halve fabrieken die over het land rijden in oogsttijd. Tijdens de suikerfilm vertelt een van de aanwezigen dat hij als student nog bieten gestoken heeft. Als het loof naar dezelfde kant en dan in één keer afhakken.

Een trotse W.A. Scholten. Hij begon als winkeljongen en bij zijn overlijden (1890) had hij een vermogen van 392 miljoen. De Groninger droom

Binnen de fabriek is de computer niet meer weg te denken.... en in de plaats gekomen van arbeiders die vroeger heel belangrijk waren. Waar vroeger 10 arbeiders waren, zijn er nu nog drie. De verbetering van het proces gaat altijd door. En, tot mijn verrassing, processen komen terug. Hendrik Hachmer van het Veenkoloniaal Museum vertelde in zijn verhaal over de industrieel W.A. Scholten dat al in de jaren 20 kunststof (en dan biologisch afbreekbaar) kon worden gemaakt van aardappelmeel. Het museum heeft nog een paar objecten in bezit. De aardappelmeel heeft het afgelegd tegen de lobby van de petrochemische industrie. Jammer, maar wie weet is de tijd nu rijp.

Allemaal gemaakt met aardappelmeel

Van de laatste bijeenkomst schreef een van de deelnemers een verslag:

Op 9 december 2011 heb ik deelgenomen aan excursie onderdeel 3, strokarton, van het C.H.C. Oldambt. Vanaf het Veenkoloniaal Museum Veendam vertrokken we met Oldtimer bus Elleke, van het Nationaal Busmuseum, richting Bad Nieuweschans. Geen bus vol want de fabriek kon maximaal 16 bezoekers ontvangen. Heel logisch gezien de veiligheidseisen.

De bus van het Nationaal Busmuseum

We werden hartelijk ontvangen in “Het Slingerland” (de vergaderzaal genoemd naar de eerste, niet landbouwer zijnde, directeur) door Plant Manager Wim Bos en de ploegleiders Stoffer Boer en Wim Dreijer. Na een voorstel rondje werd een aantal dia’s getoond van het productie proces.

Smurfit Kappa Solid Board, producent en leverancier van massief karton voor de grafische markt, foodverpakkingen en voor speciale toepassingen, produceert grijskarton in vellen en op rollen voor de kartonnagebedrijven. Het concern telt vier divisies en heeft wereldwijd een omzet van 7 miljard Euro met ruim 40.000 werknemers.De divisie Solid Board heeft 5 locaties t.w. in Bad Nieuweschans, Coevorden, Oude Pekela, Hoogkerk en Wrexen (Duitsland). Van deze divisie bedraagt de productie 550.000 ton karton op jaarbasis. De productie in Bad Nieuweschans bedraagt ca. 160.000 ton per jaar.

Sinds 1976 bestaat de grondstof alleen uit oud papier zoals karton, kranten, archief enz. waarvan in een wisselende samenstelling grijskarton wordt gemaakt. Een bakje koffie en een koek zorgden er voor dat we fris konden beginnen aan een excursie door de fabriek. Aangekleed in oranje jas, met helm, veiligheidsschoenen en oordopjes gingen we opgesplitst in 3 groepen eerst naar de dit jaar in gebruik genomen energiecentrale (een warmte krachtkoppeling op gas) die het totale bedrijf van energie en stoom voorziet. De waterzuivering er naast zorgt tegenwoordig voor een gesloten circuit zodat er nauwelijks water geloosd wordt op de Westerwoldse Aa.

Kolkend oud papier

In de grote opslaghal van de grondstof oud papier, los en in balen, zien we hoe, in de voorbereiding, het oud papier in een grote kuip met water met geweld wordt gemalen en daarna wordt geschoond van allerlei rotzooi zoals draad, plastic, nietjes en ander vuil.Vanuit een voorraad kuip wordt deze geschoonde pulp via zeven rondzeven op de 335 cm. brede machine gebracht, elke rondzeef brengt één laagje stof aan.

Via het satineerwerk en droogcilinders wordt veel water aan de stof onttrokken. Onderweg kan het karton worden voorzien van plakpapier in diverse kleuren. Aan het eind van de machine bevat het karton nog ca. 8% vocht. Dan worden de formaten ingesteld en wordt het karton volledig geautomatiseerd door een snijsectie in vellen gesneden op alle bedenkbare maten. Aan het eind van de machine kan ook overgeschakeld worden i.p.v. vellen, op rollen karton, die dan via een omrolmachine klankhard worden omgewikkeld. Tenslotte wordt in de nabewerking het karton op pallets gewogen en in plastic verpakt. En gaat het via een ondergronds transportsysteem naar de expeditiehal die aan de andere kant van de straat ligt.

Terug in “Het Slingerland” pellen we ons uit en bedanken we de rondleiders voor de uitstekende uitleg en gaan wij terug naar de basis in Veendam. Terug in het Veenkoloniaal Museum krijgen we een kleurenfilm uit 1974 te zien over de fabricage van strokarton bij “De Kroon” in Oude Pekela en kunnen we in de tentoonstellingszaal de daar opgestelde mini productiebaan bekijken.

Zeer interessesant omdat je op deze manier heel duidelijk het verschil in productieproces kunt zien tussen de fabricage van karton van stro en oud papier.

Al met al een interessante excursie voor jong en oud. Heel bijzonder, zeker voor een oud werknemer, als je nooit meer in de fabriek bent geweest. Het C.H.C., met name Marianne Kruijswijk, bedankt dat ze dit mogelijk heeft gemaakt. Ik hoop dat de fabriek het ook mooi vond en dat ze hun best willen doen dit vaker mogelijk te maken.De belangstelling uit Bad Nieuweschans is er zeker.

Een deelnemer.

Met dank aan Leader, Provincie Groningen, Gemeente Oldambt, het Prins Bernard Cultuurfonds en het Scholten Kammingafonds, die samen we Maand van de Toekomst mogelijk maakten.

Marianne

Online cursus genealogie

2011-12-01T04:09:00.001-08:00

Op het blog van het Loket voor lief en leed staat een aankondiging voor een online cursus voor genealogisch onderzoek. De cursus wordt aan geboden door de Open Universiteit. In tien blokken komen allerlei bronnen voorbij die nuttig kunnen zijn voor het stamboomonderzoek. Voor de hand liggen natuurlijk de geboorte-, huwelijks- en overlijdensaktes. Maar de cursus gaat ook in op bronnen die wat minder bekend zijn, zoals de rechterlijke archieven, archieven van notarissen en belastingregistratie. Neem eens een kijkje, wie weet inspireert het tot onderzoek.

Uit de canon: THOS en de chocoladereep

2011-11-30T06:06:00.001-08:00

Het is 1920 als in Beerta de voetbal gaat rollen. Dat lijkt een eenvoudig kunststukje, maar dat is het niet. Je kunt op het idee komen een voetbalclub op te richten en dat samen met je vriendjes ook daadwerkelijk doen, mar er moet wel een bal komen. En die is er niet. Toch komt de voetbalclub, compleet met bal, van de grond. Maar eerst is er de vereniging, die Zwart Wit wordt genoemd, dan pas de bal. Voetballen zijn schaars in die tijd. De jongens gaan wikkels van chocoladerepen sparen. Als ze er vijfhonderd hebben, dan kan er een bal van worden aangeschaft. In Beerta lacht men nog wel eens als ze denken aan die voetbalgekke jongens, die zich ziek hebben moeten eten aan chocola. Als ze het benodigde aantal bijna bij elkaar hebben, slaat het noodlot toe. De repen gaan uit de handel. De jongens laten zich niet uit het veld slaanen gaan bij de plaatselijke kruidenier op zoek naar achtergebleven chocoladerepen en wikkels. Ze slagen er alsnog in genoeg te verzamelen en zo komt de eerste heuse voetbal naar Beerta. Zwart Wit wordt al heel snel, op advies van de voetbalbond, omgedoopt in THOS: Tot Heil Onzer Spieren.......

Dit is het begin van het venster over de voetbalgeschiedenis. Wat mensen er niet voor over hadden om te kunnen sporten! We hebben gekozen voor de voetbalgeschiedenis als symbool voor de sportgeschiedenis is het Oldambt. Er is natuurlijk veel meer geweest op sportief gebied. Een venster is ook maar een begin.

Op de website van het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt vind u meer informatie over de Canon van het Oldambt.

De Dag van de Oldambtster geschiedenis

2011-11-24T03:55:00.000-08:00

Zaterdag 26 november is het zover! De Canon van het Oldambt wordt gepresenteerd aan het publiek. Ter gelegenheid hiervan hebben we een cultuurhistorische markt georganiseerd. Van 14.00 tot 16.00 uur kunt u kennis maken met cultuurhistorische organisaties in en om het Oldambt. Op de markt kunt u de Canon van het Oldambt met korting kopen. Het boek kost € 10,00 in plaats van € 12,50. Het is een grote, gevarieerde groep organisaties geworden.

Dit zijn de deelnemers aan de markt:

- Cultuurhistorisch Centrum Oldambt
- Dorpsgidsen Nieuwolda
- Gemaal Cremer uit Termunten
- Gemaal de Hoogte uit Nieuwolda
- De Nederlandse Genealogische Vereniging afdeling Groningen
- Regionaal Historisch Centrum Groninger Archieven
- Het Groninger Molenarchief
- Heemschut
- De Boukenkist
- Historische Vereniging gemeente Scheemda
- De Kerk uit Nieuw Beerta
- De Kerk van Nieuw Scheemda
- De Kerk van Termunten
- Museum voor Naaldkunst uit Winschoten
- Het Groninger Molenhuis
- Museum Slag bij Heiligerlee
- Klokkengieterijmuseum Heiligerlee
- Museum het Stoomgemaal uit Winschoten
- Stichting Oud Winschoten
- Scheemder Kerk
- Stichting Wiebe Hayes
- Stichting Verdronken geschiedenis
- Stichting Landschap Oldambt
- Vrienden van de Nieuweschans en het Vestingmuseum
- Winschoter Stadsjournaal
- Waslander Danhuis stichting

Genoeg te zien dus. Hopelijk tot zaterdag.

Armoe troef - een terugblik

2011-11-03T02:12:00.000-07:00

Drie middagen over armoedebestrijding zijn achter de rug. Het waren interessante middagen. De lezingen waren veelzijdig en in het publiek riepen de verhalen veel vragen op. Er kwam regelmatig een gesprek op gang tussen de spreker en iemand uit het publiek.

Over de kerk.

Harry Perton beet het spits af met een verhaal over de kerkelijke armenzorg. Er ontstaat een beeld van kerken die erg hun best doen om de zorg beheersbaar te houden. Iemand die korter dan 7 jaar bij de gemeente hoort, moet zijn uitkering gaan halen uit zijn vorige woonplaats. Er zijn strakke regels voor de bedeling: het geld of andere ondersteuning krijg je niet zomaar. En er is controle. In het Oldambt ging het behoorlijk ver: bedeelden waren verplicht om een letter D op hun kleren te dragen, als teken dat ze ondersteuning kregen van de diaconie. Dat bracht wel een schok teweeg. De associatie naar later tijden is makkelijk gelegd. Maar toch.... zij waren zeker niet de enigen die herkenbaar waren. Weeskinderen in Amsterdam droegen kleren die voor de helft rood en voor de andere helft zwart waren. Van grote afstand waren zij te herkennen. En dat was rond 1900 nog steeds zo.

Over de maatschappij

Wil Schackman begon aan zijn onderzoek naar de Maatschappij voor de Weldadigheid om te kijken of er een script over de schrijven was. De vele honderden meters archief bleven hem zo boeien dat hij er niet meer los van kwam en er een boek over schreef. Hij vertelt over de betrokkenheid van de Oldambtsters bij de Maatschappij van de Weldadigheid. Een grote groep mensen wil meehelpen met de oprichting van de kolonie in Drenthe. Vooral in Winschoten is er een aanzienlijke groep contributanten. Een paar jaar later is het beeld een beetje veranderd. De meeste mensen hebben nog nooit betaald. We volgen samen de ontwikkeling van de koloniën en de opvang van de bewoners. Ook zij worden in onze ogen heel strak gehouden. Een klein vergrijp leidt al tot een paar dagen opsluiting, een straf die wordt opgelegd door een eigen 'rechtbank'. Een heel eigen wereld Drenthe.

Over de staat.
Cees Stolk heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de werkverschaffing in Jipsinghuizen, in de ogen van de werklozen de hel van Jipsinghuizen. Iedereen moest volgens de Armenwet van 1912 werken voor zijn geld. Toen in de jaren dertig de werkloosheid groeide, in Groningen tot 18.000 mensen, kwamen grote werkverschaffingsprojecten. Die waren niet nieuw. Ook in de negentiende eeuw werden zulke projecten gestart, bijvoorbeeld voor de aanleg van parken. Dit keer was de omvang van de projecten groot. Buiskool kocht een groot stuk land. Dat moest een meter diep worden omgespit. Met de hand. Ook als je dagelijks werk diamantslijper of kantoorklerk was. Het loon werd betaald voor de hoeveelheid grond die was omgeploegd. Het loon was laag, de omstandigheden slecht en de behandeling streng. Cees geeft daar vele voorbeelden van. Pijnlijke voorbeelden.

Er is na drie lezingen een beeld ontstaan van controle, karigheid en stigmatisering. Toch moet ik dat nuanceren met twee verhalen. En we kijken terug vanuit grote welvaart naar een land dat, zeker in de negentiende eeuw en in de crisistijd, grote tekorten had. De welvaart heeft ertoe geleid dat er een verzorgingsstaat kon ontstaan.
En dan dit: tussen ons en de tijd van werkverschaffing, weldadigheid en diaconie staat de Algemene Bijstandswet, een wet uit de verzorgingsstaat. Door die wet werd het krijgen van een uitkering een recht, terwijl het daarvoor een uiterste redmiddel was als de familie en de buren niet meer wilden bijspringen en al het geld op was. Mensen konden rekenen op verzorging.
Dat is heel iets anders dan de liberalen in de negentiende eeuw voor ogen stond: een staat die zich alleen in uiterste noodzaak met de maatschappij bemoeit. In zo'n samenleving is het leven harder. Er waren lange arbeidstijden voor alle arbeiders en de rechten moesten nog bevochten worden.

Ik zeg niet dat het voor de armen en werklozen die het meemaakten daarmee minder erg wordt, maar ze konden het niet vergelijken met onze situatie, zoals wij gewend zijn om te doen.

Dijkgravenpicknick

2011-10-27T11:07:00.000-07:00

Een van de verhalen in de Canon van het Oldambt gaat over het Termunterzijlvest. Het waterschap dat in 1601 werd gesticht om de grond een beetje beter droog te houden. De heren dijkgraven zorgen voor het handhaven van de regels en waren tevreden met zichzelf. Bij het aanleggen van de sluis lieten zij hun namen in een plakkaat in de sluis aanbrengen. Onder water! Jaren later, toen de sluis droog stond voor restauratie, werd het plakkaat zichtbaar. Zo heeft ieder zijn eigen vorm van eeuwige roem.

Bij de zoektocht naar een goede illustratie komen we bij het Groninger Museum. Het Waterschap heeft drie zilveren bekers in bruikleen gegeven aan het museum. De bekers zijn ooit van het Termunterzijlvest geweest. Mooi chique bekers, ter ondersteuning van de status van de dijkgraven.

Tot mijn verbazing is er meer. De bekers zijn stapelbaar en kunnen daarna worden opgeborgen in een zilveren houder. Als we er tijdens de vergadering naar kijken, zegt een van de redactieleden: 'Dat is voor de picknick van de dijkgraven.' Ik zie het voor me: de eerbare dijkgraven op een geruit dekentje in het gras met de handig verpakte en vervoerbare bekers tussen het in. Het is natuurlijk anders, maar het blijft een grappig beeld.

De foto van de bekers staat in de Canon van het Oldambt, die op 26 november verschijnt.

Op pad voor de canon

2011-10-06T11:15:00.000-07:00

Er moest een foto komen van de synagoge in Nieuweschans. Een van de vensters gaan over de Joden in het Oldambt en daar komt een plaatje van de synagoge bij. Nu hebben de Vrienden van de Nieuwe Schans een grote hoeveelheid foto's ingeleverd bij het CHC om op de Beeldbank te zetten. Daar had ik een foto uitgekozen en ingestuurd naar Mirjam, de vormgeefster. Zij vond de foto niet goed. Het was een zwart/wit foto en dat maakte te pagina flets. Er moest dus een kleurenfoto komen

Nu ik toch in Nieuweschans was, besloot ik bij het vestingmuseum langs te gaan. Ik wilde Nans en Henk vragen om het veldnamenonderzoek van de Rijksuniversiteit en de Groninger Archieven in hun omgeving onder de aandacht te brengen. Helaas, ze waren er niet. Briefje achter gelaten, foto gemaakt en op pad maar weer...... Het was een van de laatste warme dagen van het jaar, in deze ongewoon warme nazomer.

Een paar beelden uit de voormalige vesting.

En dan Duitsland aan de andere kant van het water. Een paar stappen over de Noaberbrug en je bent er.

Ik besluit over de Hamdijk terug te rijden naar Winschoten, een plek in het Oldambt waar de grandeur en het verval samen komen. Het komt voor mij bij elkaar op een veld met appelbomen. Ieder jaar hangen de bomen vol prachtige appels. De boerderij die erbij hoort staat vermoedelijk leeg en de appels worden niet meer geplukt. Dat is het beeld van krimp: verlaten appelbomen aan de Hamdijk.

Het heeft ook wel weer iets moois. De natuur gaat onverstoorbaar door, krimp of niet. Misschien moeten wij daar een voorbeeld aan nemen.

Een eerder bericht over de Canon: het Rosarium

Nieuwe tentoonstelling in het Rosarium in Winschoten

2011-09-29T08:33:00.000-07:00

Een foto-impressie gemaakt door één van de vrijwillig medewerksters, Miep:

De maand van de geschiedenis - Armoe troef

2011-09-15T07:28:00.000-07:00

De hele maand oktober is geschiedenis maand. Het thema is 'de ander en ik' Ik heb dat geïnterpreteerd als 'zorg voor de ander'. Door de eeuwen heen zijn er altijd mensen geweest die onvoldoende voor zichzelf konden zorgen. Voordat bijstand een recht werd, waren er allerlei regelingen voor. Er waren ook altijd pogingen om de armen zelfstandig te maken of te laten werken voor hun brood. Over deze onderwerpen gaat een minicursus van drie vrijdagmiddagen. Dit wordt de cursus, het drieluik ARMOE TROEF, drie eeuwen armenzorg in het Oldambt:

De kerk
Op 14 oktober komt Harry Perton spreken over de rol van de diakonie in de armenzorg van de 18e eeuw. Wat de voorwaarden voor bedeling waren, wie zoal bedeeld werd, wat ze kregen, hoeveel armen er waren in die tijd en hoe de kerk aan het geld kwam voor de bedeling, het komt allemaal aan de orde op deze middag. Harry Perton brengt het leven van de Oldambtster armen dichterbij.

De maatschappij
21 Oktober staat in het teken van de Maatschappij van de Weldadigheid. In 1818 werd de Maatschappij opgericht om in Drenthe de armen uit heel Nederland een nieuw leven te bieden. Ook uit het Oldambt vertrekken kolonisten naar Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord. Hun lotgevallen, en die van de plaatselijke subcommissie van Weldadigheid, die geld ophaalde voor de Maatschappij worden verteld door Wil Schackman, de schrijver van het boek De Proefkolonie

De staat
Cees Stolk komt op 28 oktober vertellen over de Hel van Jipsinghuizen, de werkverschaffing van de jaren dertig van de vorige eeuw. Hij heef vele voormalige werklozen en andere betrokken gesproken en schets aan de hand van hun herinneringen het verhaal van zwaar werk, slechte omstandigheden, laag loon en het gevoel van vernedering van de werkverschaffing.

De middagen beginnen om 14.30 en duren tot ongeveer 16.30
De kosten voor hele cursus bedragen € 20,00. Eén middag kost € 7,50. Aanmelden voor de cursus kan door een mail te sturen naar chcoldambt@gmail.com met de titel Drieluik Armoe troef. In de mail vermeld u uw naam en adres. Het geld van de cursus moet worden overgemaakt naar banknr 520814886 van de Stichting Geschiedschrijving Oldambt in Winschoten. De losse middag kan aan de zaal betaald worden.

Fotoverslag van de Open Monumentendag 1

2011-09-12T12:26:00.000-07:00

Boer Hermans Dijkstra en zijn gevolg bij de opening van de Monumentendag in de voormalige pastorie van Eexta in Scheemda, nu het bedrijf Geo+

De stadsomroeper aan het werk.


Alvast oefenen om stadsomroeper te worden als je later groot bent. En wie wint de gouden poffertpan in Hermans Dijkstra? Prachtige dames in Hermans Dijkstra De tocht langs de drie gemalen in het Oldambt ging over het prachtige water van Nieuwolda naar Termunten. Cees maakte voor mij op het schip een aantal foto's Ik was graag meegegaan op deze tocht. Het Oldambt op z'n mooist. Op Open Monumentendag kan dat niet. Dan probeer ik bij alle monumenten langs te gaan. Dat is me dit jaar, net als vorig jaar, bijna gelukt. Volgend jaar moet ik beslist nog beter plannen. Gelukkig vertelde Cees mij dat hij overweegt om de tocht op de Dag van het Gemaal te herhalen. Hopelijk kan ik dan mee.....

Stichting Landschap Oldambt was in de kerk in Nieuw Scheemda. Pier stuurde mij een paar foto's. Het concert van het Ministerie van Landbouw en Visserij was bijzonder leuk. De sfeer van de nummers was goed getroffen en ze droegen een paar gedichten van Berend Koning voor.

Dit is nog lang niet alles. Wordt vervolgd....

Monumenten langs het spoor

2011-09-01T07:58:00.000-07:00

Een serie herbestemde panden: de oude stations langs de spoorbaan Groningen - Nieuweschans. Het leek me een goed idee om daar aandacht aan te geven op Open Monumentendag. Daarom belde ik met ARRIVA. Konden zij niet meedoen? Een monumentendagarrangement? ARRIVA reageerde enthousiast; een leuk idee. Hun voorstel werd een 2 voor 1 actie. Twee mensen kunnen samen op één kaartje reizen naar een van de stations in het Oldambt op de lijnen van ARRIVA.

Er is van alles te doen langs het spoor. In Kropswolde is het station uit 1915 een galerie/museum geworden. Daar is nu een tentoonstelling van Nico Bulder. De tentoonstelling is op 10 september vrij toegankelijk.
In Zuidbroek is een groep enthousiaste vrijwilligers als jaren bezig voor het Noord Nederlands Trein- en Trammuseum. Het station wordt in oude glorie hersteld. Op 10 september geven de vrijwilligers rondleidingen.
Het station in Scheemda is nu een kantoor. Er is een tentoonstelling van foto's van het station toen het nog in werking was.
Het station in Winschoten is nu in gebruik als drukkerij. In het station draait een film uit de jaren zeventig van een treinrit van Groningen naar Leer. Veel landschapsbeelden en de stations zoals ze er toen bijlagen. Daarnaast begint er in het station een stadswandeling door Winschoten onder leiding van de Winschoter Stadsgidsen.
In Bad Nieuweschans staat de Oude Remise. Vroeger was het een locomotievenloods, nu is er een grand café en een kunstencentrum. In het grand café zijn hoogtepunten uit de collectie van het Noord Nederlands Trein- en Trammuseum te zien. De Oude Remise biedt bij een kopje koffie met petit four (€ 3,30) een tweede kopje koffie gratis op vertoon van het treinkaartje.

Als toegift van ARRIVA kunnen reizigers ook afslaan naar Veendam. Daar vertrekt om 12.00 uur de stoomtrein naar Stadskanaal. In het station van Veendam ligt ook de Winkler Prins wandelroute klaar.

Ga voor de actievoorwaarden naar de site van ARRIVA

Open Monumentendag 1

2011-08-29T00:43:00.000-07:00

10 September is het weer Open Monumentendag. Er gebeurt dit jaar weer van alles. Op de website van het Cultuurhistorisch Centrum is een overzicht te vinden van alle activiteiten.

Samen met Bert en Peter van RTV Blauwe Stad heb ik een bezoek gebracht aan de oude pastorie in Eexta. Dit is het oudste woonhuis in het Oldambt en waarschijnlijk in Nederland. Het is een prachtig gebouw met een witte, symmetrische voorgevel. Er ligt een mooie tuin en (nog steeds) een 'gracht' omheen.

Jan Loots, de eigenaar, geeft ons een rondleiding van de kelder tot de zolder. De balken op de zolder stammen uit de bouw van het pand in de 13e eeuw. Hij laat ons zien hoe hard de balken zijn. Als het daaraan ligt, staat het pand er nog wel even. We krijgen uitleg over de bouwgeschiedenis van het pand. Door de jaren heen zijn steeds andere ramen geweest, steeds grotere ramen ook.

Bijzonder is ook dat Jan een reconstructie heeft laten maken van het oude dorpscentrum van Eexta, met de kerk, het armenhuis en de school. Het is een boeiend schilderij geworden met veel kleine grapjes en verrassingen.

Bert, Peter en ik besluiten niet alles te filmen. Er moet ook nog een verrassing over blijven voor de bezoekers. Ik denk dat het zeker de moeite waard is om te gaan kijken in Eexta op 10 september!

Preview 2011/2012

2011-08-23T12:45:00.000-07:00

Op 2 september is Beelden bij de Thee de aftrap voor een nieuw jaar cultuurhistorisch Oldambt. De planning is zo goed als rond en binnenkort verschijnt het nieuwe programmaboekje. Als voorproefje alvast een overzicht van wat we van plan zijn:

Natuurlijk is er iedere eerste vrijdag van de maand weer Beelden bij de Thee. We hebben onder meer aandacht voor herbestemming van oude panden (in het kader van Open Monumentendag) en de geschiedenis van de Adrillenmarkt in Winschoten. Verder zullen we een middag besteden aan de interviews die Rob Rosendahl in de afgelopen tijd gehad heeft met bijzondere personen uit het Oldambt.

De Open Monumentendag is spannend dit jaar. We werken bijvoorbeeld samen met Arriva met een monumentendag-actie. Alle oude stations tussen Groningen en Nieuweschans zijn open en te bezichtigen. In Zuidbroek kunnen mensen overstappen naar Veendam. Daar vertrekt de stoomtrein naar Stadskanaal. Voor meer informatie is het raadzaam om de website van Arriva te raadplegen. Daarnaast is er een tocht langs de gemalen. Een deel van de tocht in een historische bus en de rest in een bolschip. Natuurlijk is er nog meer. Daarvoor hebben we een folder gemaakt die binnenkort op de website verschijnt.

De Wintercursus is op herhaling, dit keer op woensdagavond. Vorige keer kon een aantal mensen niet meedoen omdat ze overdag werken. Speciaal voor de mensen met een baan dus! Opnieuw negen bijeenkomsten over thema's uit de Oldambtster geschiedenis. Hoe zat het met het leven in de vestingen? Waarom was de stad Groningen hier zo lang de baas? Waar kwam de afstand tussen de boeren en de arbeiders vandaan? Wie was dominee Schortinghuis en wat was zijn betekenis? Zomaar wat onderwerpen. Er is nog veel meer.

Vroeg in het nieuwe jaar komt er een cursus in samenwerking met de Volksuniversiteit en Bibliotheek Winschoten. Het onderwerp is de architectuur in het Oldambt: de neostijlen uit de 19e eeuw, het expressionisme en de wederopbouw-architectuur in de 20e eeuw. We sluiten de cursus af met een excursie. langs bijzondere voorbeelden van deze stromingen in het Oldambt.

Dan zijn er in het najaar nog drie excursies gepland. We zoomen in op de landbouwgeschiedenis uit de regio: graan en stro, suiker en aardappelmeel. We besteden aandacht aan de geschiedenis van de bedrijfstak en bezoeken een modern bedrijf om het contrast goed te kunnen zien.

Nieuw dit jaar is het drieluik. Een serie van drie lezingen over een specifiek onderwerp. In oktober gaat het drieluik over de zorg voor de arme. Dit is onze interpretatie van het thema van de maand van de geschiedenis: de ander en ik. De rol van de kerk, de Maatschappij van de Weldadigheid en de werkverschaffing in het gevreesde Jipsinghuizen passeren de revue. Het tweede drieluik gaat over de drost in Zuidbroek. In de Oldambt Historische Reeks komt volgend jaar een boek uit over de strafzaken van de drost in de 18e eeuw. Die zullen we van verschillende kanten bekijken.

Over boeken gesproken. Er staat nogal wat op de rol. De Canon van het Oldambt is al aangekondigd voor november. Dan is ook de eerste dag van de Oldambtster geschiedenis. Schrijf maar vast op de kalender of in de agenda: 28 november. Verder komt het boek over de architect Kruijer uit in april. In de tussentijd verschijnt de tweede uitgave in de Oldambt Historische Reeks. Dit deel gaat over het bekende vervoersbedrijf/reisbureau Klooster uit Winschoten. Hierover vertel ik binnenkort meer.

Dit zijn onze plannen. Het wordt vast allemaal erg leuk. Kom vooral meedoen!

Glasnegatieven

2011-07-15T02:48:00.000-07:00

Een tijd geleden bracht Rob ze al naar het CHC: tientallen doosjes met glasnegatieven in een grote krat. Ze hadden ook al weer een tijd bij hem gestaan en daarvoor in de schuur van een kennis van hem. En die kennis had ze uit een container gevist. Een fotozaak in Pekela hield ermee op en wat moesten ze nog met de glasnegatieven uit de jaren vijftig en zestig?


Een scan van het negatief

Nu staan ze bij ons. Voor het overgrote deel zijn het portretten. Hier en daar een winkelinterieur of een autowrak. Blijkbaar was het niet alleen een portret-, maar ook een nieuws- en reclamefotograaf. We willen de beelden graag digitaliseren. Daarvoor had ik een afspraak met burgemeester Schollema van gemeente Pekela. Gewapend met één van de doosjes meldde ik me bij de receptie in het gemeentehuis.

Vooraf vertelde de burgemeester mij dat er een fotoserie van hem gemaakt werd. Of het goed was als dat tijdens ons gesprek ook gebeurde. Ik vond het wel passend bij het onderwerp. De glasnegatieven vielen in de smaak, niet alleen bij de burgemeester, ook bij de fotografe. Ze was verbaasd dat de glasplaten, die toch behoorlijk te lijden hadden gehad, er nog zo goed uit zagen. Dat had ik al gedacht, maar ik heb er natuurlijk minder verstand van dan een professioneel fotografe. De wethouder cultuur, Hennie Hemmes, kwam binnen lopen. Hij is een geboren Pekelder. We vroegen hem of hij de mensen herkende. Bij deze foto's ging het niet, maar wie weet.

En wat gaan we nu doen? Het is de bedoeling om de negatieven te scannen en af te drukken. Dan gaan we ze ophangen in het gemeentehuis is Pekela, dat er een zeer geschikte hal voor heeft. Wie weet worden er mensen herkend. Wat we dan gaan doen, is nog afwachten. Een boek? Een website? Allebei. Dat hangt natuurlijk af van de informatie die we krijgen.

De burgemeester vertelde dat er een familielid van de fotograaf nog in Pekela woont. Daar moet is maar eens een praatje mee gaan maken. Wie weet kan hij nog veel interessants vertellen.

Wordt vervolgd

Berend Koning - door de ogen van een bezoeker

2011-06-29T07:13:00.000-07:00

Net als bij de Blauwe Schuit, heb ik een bezoeker gevraagd om te vertellen hoe hij de middag van Berend Koning vond. Dit is zijn verhaal:

Op zaterdag 11 juni vond tijdens het Groninger Molenweekend 2011 de presentatie van de dichtbundel van Berend A. Koning plaats.De keuze van de oude Winschoter Molen Edens bleek als locatie voor deze plechtigheid door de ruim 25 belangstellenden alsuiterst plezierig ervaren: de charme van de kleine intieme ruimte gaf het voorlezen van de gedichten extra cachet.

Nadat rond twee uur door Marianne de bijeenkomst was geopend, werd het eerste exemplaar van de dichtbundel “Mien Grunneger Oldambt”door wethouder van cultuur Bard Boon aan de nicht van de overleden dichter overhandigd. Tevens las Boon met verve twee gedichten uit de bundel voor.

Vervolgens werden door verschillende dichters uit het Oldambt gedichten voorgelezen. Een kort verhaal dat Koning ooit voor zijn nichtje had geschreven,werd daarna door Oldambtster schrijver Willem Friedrich

met veel inlevingsvermogen voorgelezen.

Veel waardering was er ook voor de muzikale en zangbijdragen van de Groninger zanger en performer Wim Dussel.Hij wist het publiek zelfs mee te laten zingen op een van zijn nummers: uit volle borst was voor velen weliswaar een brug te ver. Op humoristische wijze werd de middag met een voorstelling van molenaar Jan Kugel afgesloten.

Het boekje is naast postume waardering voor de Nieuw-Scheemder dichter Berend A.Koning tevens bedoeld als eerste deel van de door het CHC Oldambt uit te geven “Oldambt Historische Reeks”. Gezien vorm en inhoud van de zaterdagmiddag in Molen Edens, naast de vele andere activiteiten van CHC Oldambt, heb ik het volste vertrouwen in en waardering voor deze doelstelling

Fotoverslag Dichter bij de molen

2011-06-12T09:38:00.000-07:00

Dit is het dan: de dichtbundel van Berend Koning. We hebben een omslag gekozen die het Oldambt goed laat zien: de koolzaadvelden van Boelo Tijdens. Verder staat er een portret op van Berend Koning en is er een rij kleine fotootjes uit zijn eigen album.

Bard Boon en mevrouw Wierenga

We hebben stoelen neergezet in de benedenruimte van molen Edens. We hebben het ingericht voor een overhandiging. Het is wat woekeren met ruimte. Molens zijn nu eenmaal niet erg groot.

Bard Boon (wethouder cultuur) is gekomen om het boek te overhandigen aan het nichtje van Berend Koning. Hij leest twee gedichten van Berend voor. Ik had ze tot nu toe alleen nog maar gelezen en merk hoe rond de taal van Koning eigenlijk is.

Na Bard Boon komen Dieneke Tjakkes, Willem Friedrich, Dienke Bronsema en Rob Rosendahl naar voren in de kleine molen. Ze dragen allen een gedicht of verhaal van Berend Koning voor. Ze hebben ook allen een gedicht geschreven voor de gelegenheid, over een molen dus. Ze lezen ook een vrij gedicht voor. Tussendoor zingt Wim Dussel liedjes in het Gronings.

Dieneke Tjakkes

Wim Dussel

Willem Friedrich

Het publiek

Dienke Bronsema

Rob Rosendahl

De molenaar, meneer Kugel, sluit de middag af met een optreden over de molen in de volkscultuur. Hij legt raadsels uit, haalt gezegden over het weer en de molenaar uit de oude doos en draagt een serie gedichten voor. Hij heeft voor ons ook een afbeelding van een glas dat door molenaars werd gebruikt voor hun drinkwedstrijden.

De molenaar, meneer Kugel

Nu het boek is aangeboden aan de familie en we feestelijk hebben stilgestaan bij het werk van Berend Koning, is het boek voor iedereen te koop. Het is een onderdeel van de Oldambt Historische Reeks. We maken zo snel mogelijk bekend wat de inhoud wordt van nummer 2.

De Blauwe Schuit op Blauwe Stad TV 2

2011-06-10T01:55:00.000-07:00

Berend Koning - Oldambtster dichter (aankondiging 11 juni)

2011-05-26T05:30:00.000-07:00

11 Juni is het Groninger Molenweekend. Het thema is: 'dichter bij de molen'. Rob Rosendahl en ik vonden dat een mooi moment om een boek te presenteren van de Oldambtster dichter en schrijver Berend Koning.

Berend en zijn zus

Een aantal maanden geleden kwam Rob tijdens een vrijwilligersoverleg met de gedichten op de proppen. Hij had ze te leen gekregen van mevrouw Timmer - Koning, Berends zus. Het is niet het eerste waarmee Rob op de proppen komt. Hij vond ook al een krat vol glasnegatieven, maar daar kom ik later nog wel eens op. Jantje wilde de teksten wel intypen. Zij heeft een aanslagsnelheid waar wij allemaal u tegen zeggen.

Rob en ik hebben de gedichten geordend en foto's geselecteerd uit Berends fotoboeken. Martin Hillenga, streektaalfunctionaris, schreef het voorwoord, Rob het levensverhaal van Berend en ik de verantwoording voor de samenstelling van het boekje. Dik restaureerde een paar foto's. Die staan nu op de omslag. Rob en ik schoven aan bij Richard Hospers van CQreclame hier in Winschoten. Hij had voor ons een ontwerp gemaakt voor de omslag. We verplaatsten foto's, veranderden kleuren en teksten, net zo lang tot we echt tevreden waren. Richard begrijpt altijd heel goed wat ik wil. Dat werkt wel zo prettig. Taeke hielp me nog met de opmaak van de inhoud en het PDFen van het geheel.

De omslag is klaar, de inhoud is klaar en binnenkort krijgen we de boekjes toegestuurd van Bestenzet - printing on demand. De samenwerking is goed, duidelijke instructies op hun site, een mooi boekje met uitleg dat ze gratis toesturen en altijd vriendelijke mensen aan de telefoon. Ik kijk met verwachting uit naar het resultaat, maar verwacht dat het helemaal goed komt.

Berend Koning bij Molen Edens in 1975

Goed, terug naar de 11e. Om 14.00 uur zal Bard Boon het eerste exemplaar van het boek overhandigen aan mevrouw Timmer - Koning. Zij heeft de gedichten bewaard en ter beschikking gesteld. Tot nu toe heeft ze nog niks gezien. Dat leek haar en Rob leuker: de verrassing zal des te groter zijn. Bard Boon zal dan een uur Groninger Poëzie starten met het voorlezen van één van de gedichten van Berend Koning.

Daarna zullen andere dichters uit het Oldambt een gedicht voordragen van Koning. Zij lezen ook allemaal een gedicht voor dat ze hebben geschreven voor de gelegenheid: een gedicht over een molen. Ze eindigen hun optreden met, wat Rob zo mooi noemt, vrij werk. De optredens van de dichters worden afgewisseld met muziek van Wim Dussel.

Volgens ons wordt het een leuke, gezellige dag in Molen Edens. 's Morgens zal de molenaar, meneer Kugel, een presentatie houden over de molen in de volkscultuur. Hij zal dat doen aan de hand van gedichten en gezegden. De molen is de hele dag open voor bezichtiging. De foto's van de spectaculaire ophoging van een paar jaar geleden hangen op de zolders om te bekijken. En 's middags zijn wij er met ons nieuwe boek.

Het boekje zal €10,00 gaan kosten. Op de molendag krijgt iedereen, die het boekje in de molen koopt, 10% korting.

Kom vooral!

Rozen in de Canon

2011-05-20T09:46:00.000-07:00

Vanmorgen had ik een gesprek in het Rozenpaviljoen in Winschoten met meneer Leemhuis. Vorige week had ik hem gebeld om zijn hulp bij het maken van de Canon van het Oldambt. We willen een venster hebben over het rosarium. Meneer Leemhuis is jarenlang directeur geweest van een bedrijf dat rozenonderstammen kweekte. In de Veenkoloniën kwamen dit soort bedrijven veel voor. De grond, licht en zanderig, is er heel geschikt voor. De stammen krijgen een heel mooi fijn wortelgestel en zijn een makkelijke basis voor het enten.

In een uur leidt meneer Leemhuis mij langs de kweek van rozen en fruitbomen, langs decennia geschiedenis van brancheorganisaties (1897) en export en het ontstaan van het rosarium. Het blijkt niet zomaar een tuin te zijn. Nee, het maakt deel uit van een drietal proeftuinen. Er is er nog één in Arcen in Limburg en het Westbroekpark in Den Haag is nummer twee. De verspreiding over het land is een bewuste keuze. Er kan mooi getest worden op welke grond en bij welke klimatologische omstandigheden de onderstammen het best groeien.

De bedrijfstak is inmiddels grotendeels verhuisd naar lagelonenlanden. Logisch, legt meneer Leemhuis mij uit. Het kweken van onderstammen is heel arbeidsintensief. Een foto uit Scheemda bewijst dit. We zien een akker met op de achtergrond een typische Oldambtster boerderij. In de akker zit een groep mannen op hun knieen: ze wieden tussen de rozen. Zoveel handwerk is in Nederland onbetaalbaar geworden.

Als we terug lopen naar de parkeerplaats brengt meneer Leemhuis me nog naar de rozenboog die speciaal voor meneer Van Schaik is neergezet. Van Schaik was ambtenaar bij de gemeente Winschoten. Hij heeft zich sterk gemaakt voor de inrichting van het rosarium. Lopend tussen de struiken die op het punt staan om in bloei te schieten, ben ik hem daar dankbaar voor.

De Blauwe Schuit op de Blauwe Stad TV

2011-05-19T10:52:00.001-07:00

Op bezoek in Zuidbroek

2011-05-06T09:29:00.000-07:00

Voor Beelden bij de thee waren we dit keer op lokatie. Het station in Zuidbroek is in verbouwing. Jaren geleden is het gebouw verkleind. Toen het buiten gebruik kwam, verviel het langzaam. Leden van een stichting zetten zich al jaren in om het station in oude glorie te herstellen. Ik volg de ontwikkelingen van een afstand en heb me regelmatig afgevraagd wat deze mensen toch motiveerde om vol te houden. Het was dus tijd om te gaan kijken.

Een tentoonstelling in het gebouw vertelt het verhaal van de restauratie / renovatie. Het vervallen gebouw en de eerste acties om het te herstellen. Mijn respect voor de stichting neemt alleen maar toe. Je moet echt geloven in een toekomstbeeld als je dit wilt volhouden.

Maar het ziet er naar uit dat dat geweldig gaat lukken. De buitenkant heeft een transformatie ondergaan en is indrukwekkend groot.

Binnen in het gebouw moet er nog veel gebeuren. Er zijn nog veel details over die het mogelijk maken om het gebouw goed te reconstrueren. De lokette:

De deur naar het perron.

Sjabloonschilderingen op muren. Stucwerk op riet en dan die schilderingen. Werkelijk prachtig.

De schoorsteen is in de jaren 50 gemaakt. Het station werd kleiner. Daardoor verviel de oudere schoorsteen. De tegels zijn wel heel oud. Het plafond werd verlaagd: te zien aan de gaten in de muur naast de bovenkant van de schoorsteenkap.

Hier is goed te zien hoe de nieuwe schoorsteen midden in de lambrisering werd geplaatst.

Dit is het toekomstige depot voor de collectie van het Noord Nederlands Trein en Trammuseum dat in het gebouw komt als het klaar is. Het oogt misschien klein, maar het is een 4 meter hoge ruimte.

Tot slot het uitzicht, voor zover dat nu kan: Hotel Spoorzicht, zoals dat in veel plaatsen te vinden was.

Er is nog veel te doen, dat is wel duidelijk. Het is een prachtig pand dat er ongetwijfeld indrukwekkend uit zal zien als het klaar is. Dan ga ik beslist opnieuw kijken. Ik wil zien wat volhouders met een droom voor elkaar kunnen krijgen......

Door de ogen van een bezoeker.

2011-04-24T23:07:00.000-07:00

De foto's van de Blauwe Schuit-middag zijn al te zien op dit blog. Om niet steeds mijn eigen mening te geven, heb ik één van de aanwezigen gevraagd zijn verhaal van de middag te vertellen. Dit is het:

De Blauwe Schuit vaart uit

Op een zonnige zaterdagmiddag in april opende de Vredeskerk haar deuren voor een kleine honderd belangstellenden, die gehoor hadden gegeven aan de uitnodiging van het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt (CHC) om te komen luisteren naar het verhaal van de verzetsgroep De Blauwe Schuit.

Marianne Kruijswijk, streekarchivaris CHC heette iedereen hartelijk welkom en toonde zich blij verrast dat, ondanks het mooie voorjaarsweer, zovelen de weg naar de kerk aan de Burgemeester Venemastraat in Winschoten hadden gevonden. Na het openingswoord werd een zeer interessant en gevarieerd programma het publiek geboden.

Het begon met een informatieve docufilm over De Blauwe Schuit en over de oorlogservaringen in Winschoten, die door het CHC in co-productie met RTV Blauwe Stad werd gemaakt. De kenner bij uitstek van deze donkere periode in onze geschiedenis Henk Strating, vertelde over de bezetting van de stad en het vijandig juk dat jaren moest worden getorst. Jan Henk Hamoen, die een promotieonderzoek deed naar De Blauwe Schuit en daarover een fraai boek schreef, verhaalde in de film uitgebreid over de activiteiten van deze bijzondere verzetsgroep. Met historische teksten kunstzinnig verluchtigd door de druksels van Hendrik Werkman werd door de Blauwe Schuit op subtiele maar onmiskenbare wijze de bezetter gehekeld. Initiatiefnemer en drijvende kracht achter De Blauwe Schuit was dominee August Henkels van de Vredeskerk, trouw ter zijde gestaan door Adri Buning en Ate Zuidhof.

In het spoor van De Blauwe Schuit droegen leerlingen van het Dollard College een aantal gedichten voor, dat in het kader van hun project “Hoop en Vrijheid” was geschreven. Prominent op de achtergrond waren de door de leerlingen zelf ontworpen druksels geëxposeerd die hun gedichten een extra dimensie gaven.

Gedurende de pauze bestond de gelegenheid in gesprek te gaan met Jan Henk Hamoen en Henk Strating. Verder gaf Dik Voorthuis een presentatie van druktechnieken die door Hendrik Werkman toenmaals werden gebezigd. Van deze mogelijkheid tot informeel contact werd door de aanwezigen intensief en geanimeerd gebruik gemaakt.

Na de onderbreking werd het programma vervolgd met muziek en zang. Met Mineke Potgieser achter de piano en met zang van Eppe Bodde werden op imposante wijze liederen ten gehore gebracht. Vele op tekst van Saul van Messel en gearrangeerd door Ellen Dijkhuizen. Bert Smit sprak de verbindende teksten. Tot besluit vertolkte Eppe Bodde onnavolgbaar het Lied van de achttien doden, geschreven door Jan Campert. Een zeer indrukwekkend besluit van een boeiende middag over een dappere verzetsgroep die gelukkig aan de vergetelheid is ontrukt.

Wil van der Lelie

Fotoverslag 16 april - De Blauwe Schuit

2011-04-20T08:14:00.000-07:00

Welkom!

Kijken naar de docufilm

Gedichten en druksels 1

Gedichten en druksels 2

Gedichten en druksels 3

Tentoonstelling voor Jan Henk Hamoen

Herinneringen...

Dik toont de 'drukseltechniek'


Introductie van de muziek door Bert Smit

Eppe en Mineke

Iedereen bedanken

Waar het mee begon: de Dollarddruksels en -gedichten

Nog even napraten

De laatste gasten gaan weg....

De Blauwe Schuit in de spotlights

2011-04-08T02:38:00.000-07:00

Het project Blauwe Schuit - hoop en vrijheid bereikt binnenkort het hoogtepunt: de historische middag in de Vredeskerk. De werkgroep is druk in de weer met de laatste loodjes. De leerlingen van het Dollardcollege helpen ons op allerlei manieren. Woensdagmiddag heeft een aantal van hen een interview gegeven aan het Streekblad. De PR is voor een deel in handen van de leerlingen. En op de dag zelf, 16 April, is er een radio-interview door één van de leerlingen en presenteren anderen in de Vredeskerk de gedichten en de druksels die ze gemaakt hebben. volgende week zaterdag is het zo ver. En tot slot, een aantal leerlingen zal gastvrouw zijn.

Het was een intensief en leuk project op het Dollardcollege. Nu hopen we dat het een mooie middag wordt met veel belangstelling. Hier is het programma:

Praten over de oorlog 2

2011-04-04T07:34:00.000-07:00

Het was weer Beelden bij de Thee, afgelopen vrijdag: een docufilm van Tineke de Danschutter. Ik had de film al eerder gezien en was erdoor geraakt. Normaal gaat het bij Beelden bij de Thee over Oldambtster onderwerpen, maar dit keer wilde ik een uitzondering maken. De film ging over de Nederlandse koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog. Nu, zoals het gezegd wordt, de oorlog met pensioen is, moeten de laatste getuigen nog gehoord worden. Deze getuigen, de bemanning van de koopvaardij, was nog nooit gehoord.

In ons inleidend gesprek vertelde Tineke dat zij geinteresseerd was geraakt door haar vader, die gevaren had in de oorlog. Er werd thuis niet over gepraat, maar het was duidelijk een zware periode voor hem geweest. Toen vorig jaar nog één keer gezocht werd naar gegevens over de oorlog, is Tineke met de koopvaarders in gesprek gegaan. Dat leverde 80 uur opnames en 80 minuten film op. Een tijdje geleden is een deel daarvan vertoond door Andere Tijden.

De verhalen zijn aangrijpend. De mannen waren jarenlang afgesloten van hun familie, vaak zonder een teken van leven. De verhalen kenden ze natuurlijk wel: het bombardement op Rotterdam, de hongerwinter. Wat een bezorgdheid! Ze hadden getekend voor de koopvaardij, maar werden van de ene op de andere dag soldaten. Soms waren ze nog zo jong, dat ze nu een kindsoldaat zouden zijn.

Ze vervoerden legereenheden door de gevaarlijke wateren waar vijandige onderzeeers op de loer lagen. Als ze werden aangevallen, konden ze niets anders doen dan zo hard mogelijk doorvaren. Ook als een ander schip was geraakt en zonk. De schepelingen in het water waren ten dode opgeschreven. Ze mochten niet gered worden. Het zijn emotionele herinneringen. Net zoals die van het weerzien met de familie na vele jaren.
Na de film praatten we nog verder. Er kwamen verhalen los uit het publiek. Een man vertelde over zijn vader die ook gevaren had in de oorlog. Hij was er verbitterd door geraakt. Toen hij een onderscheiding kreeg opgestuurd, zei hij tegen zijn zoon: 'Doe de kachel eens open'. De onderscheiding verdween in het vuur.

Het gesprek ging vooral over het zwijgen na de oorlog. Iedereen ging hard aan het werk. Het land moest opgebouwd worden en er heerste een overtuiging dat je beter maar niet kon denken aan de nare jaren. Dus bleven de getraumatiseerden met hun gevoelens rondlopen. Niet alleen de mannen van de koopvaardij. Joden, mannen uit de Arbeitseinsatz, verzetsstrijders en kinderen van NSBers, iedereen deed het. Langzaamaan kregen de groepen erkenning als slachtoffer van de oorlog en konden ze hun verhaal vertellen.

De koopvaardij was daarbij nog achtergebleven, tot ergernis van de mannen die op de schepen gevaren hebben. Daar heeft Tineke nu iets aangedaan. En dat is mooi.

Praten over de oorlog 1

2011-04-01T12:48:00.000-07:00

De periode van herdenken komt er weer aan. Half april werd het Oldambt bevrijd door de Polen en de Belgen. Op 16 april staan we op een bijzondere manier stil bij de oorlog. We doen dat in de Vredeskerk. Daarover later meer.

Deze week sprak ik met Henk Strating over de oorlog. Hij hielp ons met foto's en een interview bij het maken van onze docufilm over Winschoten in de oorlog. Hij toonde ons bij de Posttilbrug hoe Winschoten werd aangevallen door de Duitsers, waar de Nederlandse soldaten lagen en hoe de strijd verliep. Het was een strijd van een paar uur, van een man of veertig aan Nederlandse zijde.

De brug was vroeg in de morgen, zo rond een uur of vijf, al opgeblazen. De bewoonster van het hoekhuis bij de Renselkade had de onrust opgemerkt en was komen kijken wat er aan de hand was. Ze reageerde niet op de soldaten die haar probeerden duidelijk te maken dat ze weg moest wezen. De ontploffing was zo heftig, dat alle ramen uit haar huis geblazen werden. En zij stond achter het glas..... Het maakte van haar één van de weinige slachtoffers in Winschoten van de meidagen 1940. Gelukkig is het goed afgelopen. Ze is naar het Lucasziekenhuis gebracht, waar ze de glassplinters hebben weggehaald.

In de middag van de 10e mei, konden de Duitsers Winschoten innemen. De Nederlandse militairen waren vertrokken. Het was niet hun opdracht om Winschoten te verdedigen, maar om de Duitsers te vertragen. Dat was gelukt. Voor Winschoten was de oorlog begonnen.

Toekomsttentoonstelling geopend.

2011-03-25T11:59:00.000-07:00

Na maanden voorbereiding was het eindelijk zover: de tentoonstelling 'Gezichten van de Toekomst' kon worden geopend. De Toekomst zelf is er ook al weer een stuk mooier op geworden. Ik zal daarvan wat foto's laten zien. Wie wil weten hoe de tentoonstelling er uit ziet, moet maar gaan kijken. De tentoonstelling is open van 25 maart tot 25 april van 10.00 t0t 17.00 uur. (op 9 april gesloten)

Zo ziet de Toekomst er nu uit:

Detail van de schoorsteen, zeer fijn metselwerk.

De hele schoorsteen


Die tegelvloer!

Strokogels


De ketels en de meters

Dag van het Gedicht

2011-03-23T12:40:00.000-07:00

21 Maart is de Dag van het Gedicht en de dag dat de Lente. Daarom een Gronings Lentegedicht. Van Jan Boer dit keer. Het heet Onrust, maar Lentekriebels is volgens mij ook een goede titel.

Mien boerenbloud

dat staait nait stil,

en mien gemoud

het naarms wil

as - boeten!

Mit stoere stap

kom ik van stee

en sleep mie slap,

mit troage tree

naor boeten!

Het bienhoes holdt

mie nait ien toom:

het is dr kold!

ik stoa op stoom:

noar boeten!

De roemte ropt,

de lucht is lij.

De kracht dei kropt

as deude snei

noar boeten!

Ik huver kaant...

Ik vuil mie staark!

Ik zai mien laand

en wil aan 't waark,

doar - boeten...

Geniet van de lente, het worden mooie, zonnige dagen.

Een middag foto's kijken

2011-03-17T09:54:00.000-07:00

Vanmiddag had ik een afspraak met een verzamelaar uit Appingedam. Hij had mij gebeld omdat hij een grote collectie foto's heeft die uit het Oldambt komen. De familie van zijn moeder kwam uit Nieuw Beerta. Hij heeft daar zelf ook gewoond en op school gezeten. Voor hij kwam liep John het CHC binnen. Hij had me vorige weer verteld dat hij een brochure had van de strokartonfabriek Reiderland uit Winschoten. Daar had ik belangstelling voor als aanvulling op het project Terug naar de Toekomst.

John bracht meer dan alleen de brochure. Hij deed ons een boek cadeau over Hotel de Nederlanden en twee kopjes die daar zijn gebruikt. En hij had een mapje foto's bij zich.

Ansichtkaart van 'Reiderland' rond 1910

Ik was nog met John in gesprek toen de verzamelaar met zijn vrouw binnen kwamen. Ze hadden een boodschappentas vol foto's bij zich. Alle foto's komen uit collecties van de boerenfamilies uit Nieuw Beerta.
Vooral de portretten zijn interessant. Van veel foto's weten we niet meer wie er op staan. Dat is jammer, maar ze blijven interessant; vooral door de kleding en de haardracht.

Er was nog een bijzonder doosje met foto's. Het is vergelijkbaar met het mapje dat wij tegenwoordig bij onze pasfoto krijgen. Er zaten ongeveer 10 identieke foto's in, met de rekening. De afweking is allemaal wat mooier dan wij het tegenwoordig kennen. Ik vraag me af of het een foto is die voor een bijzondere gelegenheid is gemaakt. Een verloving? Een huwelijk? De foto stamt uit 1905, te zien aan de rekening. Het moet na te gaan zijn of het paar op de foto in dat jaar getrouwd is.


Het doosje, de foto's en de rekening

Ter afsluiting nog een paar foto's uit verzameling. Over een tijdje zullen ze te zien zijn op de Beeldbank.


Schoolfoto Nieuw Beerta


Fokko Jan Hendrik Onnes 1883-1895

Hilje & Lammechien Bouman, Zwaantje Gastman en Heika Onnes

Verkiezingen!

2011-03-01T10:32:00.000-08:00

De provinciale verkiezingen houden ons al een tijdje bezig. Op straat kunnen we folders krijgen van alle partijen, er staan driehoeksborden langs de weg en op TV worden wat vreemde debatten gevoerd door mensen op wie we niet kunnen stemmen.

Verkiezingen zijn een oud fenomeen. Er zijn scherven gevonden die in het oude Griekenland zijn gebruikt voor het zogenaamde schervengericht. In de huidige tijd, waarin de ene na de andere dictator onder druk komt te staan en soms vertrekt, is dat wel een passend verhaal. De volksvergadering kon een dictator met een stemprocedure voor 10 jaar verbannen. Daarmee voorkwam de vergadering dat bepaalde mannen te machtig werden.

Lijst van de kiezers in Scheemda in 1797

De verkiezingen door het volk begonnen in Nederland in de Bataafse tijd. In 1795 werden de eerste stemgerechtigden geregistreerd. Op 8 augustus 1797 waren er verkiezingen over de nieuwe Bataafse Staatsregeling. Een jaar later, na de staatsgreep van januari 1798, moesten er opnieuw verkiezingen gehouden worden over een Staatsregeling.

Het archief van de voormalige gemeente Winschoten begint met de organisatie van deze verkiezingen. Er is een bestuur aangesteld door het Intermediair Administratief Bestuur van het voormalige gewest Stad en Lande. Daarvoor waren er dus geen verkiezingen. Dit bestuur bestaat uit J.A. Crebas, H. Post, T. Wichgers, D Mulder en J.H. Rabe. Op 16 april is hun eerste zitting. Ze benoemen Derk Mulder tot voorzitter en J.H. Rabe tot secretaris, en ze leggen de burgerbelofte af. Verder kunnen ze niet zoveel omdat Crebas absent is.

De heren komen iedere dag bij elkaar om lijsten de maken en publicaties te lezen. Iedere dag zijn ze bij een ander bestuurslid thuis. Op 20 april kunnen ze eindelijk werkelijk aan de slag omdat Crebas aanwezig is. Hij moet nog wel zijn burgerbelofte afleggen.

Op 23 april zijn dan de verkiezingen. Er is een grondvergadering in de kerk, één in de kerspelschool, één bij burger Abbinga thuis en de laatste in het huis van burger Groeneveld. Op dezelfde dag komt het bestuur bijeen om de uitslagen te verzamelen. Het overzicht wordt aan het intermediair Adninistratief Bestuur van het voormalig Gewest Stad en lande toe gezonden. 's morgens van 24 april met de 2 uur schuit.

Na de verkiezingen gaat het bestuur verder met het innen van belastingen en het inschrijven van mensen voor de 'wapendienst'. Het notulenboek vertelt nog veel meer, maar dat moet een andere keer verteld worden. Niet alles in dit eerste notulenboek is even goed te lezen. Iedere maand werd namelijk een andere secretaris gekozen, en een andere voorzitter. En niet iedereen had het handschrift van een echte secretaris...

De uitslag van de verkiezingen is niet genoteerd in het notulenboek van het bestuur. Die zou dus in het archief van het bestuur van het voormalig gewest moeten liggen...

Wordt vervolgd.

Dag van het compliment

2011-02-28T07:50:00.000-08:00

1 Maart is de landelijke dag van het compliment. Dat is een mooie aanleiding voor mij op even stil te staan bij iedereen die van het CHC een compliment verdient. Ik moet dan beginnen bij de vrijwilligers. Ze komen elke week trouw om te zorgen dat het historisch leescafé open kan zijn en de projecten door blijven lopen. Een greep uit wat zij allemaal doen:

Fokko en Eddy, die wekelijks een paar middagen aanschuiven achter de scanner en samen de Beeldbank en de digitale studiezaal vullen. Twee projecten waar ik nauwelijks omkijken naar heb. Ze hebben onlangs met hun ideeën het verzamelen van de fotocollectie weer een nieuwe impuls gegeven. Fokko, Eddy: mijn complimenten!

Miep zorgt iedere week dat wordt vastgelegd wat er over ons en over culturele activiteiten in de krant staat. In de afgelopen jaren heeft ze een behoorlijk bestand opgebouwd. Verder is ze iedere lezing of cursus aanwezig en zorgt ze dat ik zeker kan zijn van goede verzorging van onze gasten met kopjes koffie en thee. Een hele geruststelling voor mij. Miep: mijn complimenten!

Corry zorgt voor onze ICT. In ieder probleem bijt zij zich net zo lang vast tot het is opgelost. En daarnaast is zij mijn steun en toeverlaat bij het project van de Canon. Ik merkte het laatst nog weer eens goed toen je ziek was, Corry. Waar jij allemaal aan denkt: mijn complimenten!

Harry doet het stamboomonderzoek. Door zijn oprechte belangstelling voor het onderzoek van anderen is hij bij uitstek de gastheer voor de genealogen die bij ons onderzoek komen doen. Daarnaast doet hij iedere lezing en cursus de kas. En dat gaat bijzonder secuur, precies wat we nodig hebben. Harry: mijn complimenten!

Jantje heeft al menig document ingetypt en database gemaakt. Herinneringen van vroeger zijn intussen digitaal beschikbaar en overzichten van bouwvergunningen te doorzoeken. Verder is zij degene die het project van de Blauwe Schuit ondersteunt met haar adequate notulen. Jantje: mijn complimenten!

Rob is de ontdekker van onze vrijwilligers. Hij vindt glasnegatieven, een verzameling Groninger gedichten, foto's en verhalen. Zijn interviews vormen de basis van een boek dat we gaan uitbrengen dit jaar en voor boeiende gesprekken tijdens het laatste uurtje van de werkweek op vrijdag. Rob: mijn complimenten!

En dan onze laatste aanwinst: Dik, het kunstzinnig brein van het CHC. Hij is nog niet zo lang bij ons. Maar, zoals hij het zelf zegt: 'in een fluitje van een cent' bedenkt en maakt hij de mooiste dingen. Dat belooft nog veel. Dik: mijn complimenten!

Los van deze vaste vrijwilligers zijn er ook complimenten voor anderen, die tijdelijk met ons meewerken.
Tsjerkje voor het brengen van het idee van de Blauwe Schuit. En voor het aanhoudend enthousiasme hierover. Engel voor het steunen van dit project met onder andere zijn vaardigheden als leraar geschiedenis en contacten bij het Dollardcollege. Bert en Peter voor de betrokkenheid bij de documentaire en de mooie beelden die er tot nu toe zijn gemaakt. En allen voor het samen opbouwen van een mooi, leerzaam en boeiend project.

Wil voor zijn visie op hoe de Canon worden moet in het Oldambt. Voor de uitwerking van de vensters en de vasthoudendheid als het op het resultaat aankomt. Jan Pieter voor alle inbreng uit zijn weergaloze kennis over het Oldambt. En voor alle lezingen en excursies die hij al voor ons gehouden heeft. Alje voor zijn lezingen van de afgelopen jaren en zijn speuren naar archieven die wij zouden kunnen veiligstellen. Nans en Henk voor hun steun aan het CHC, die voortkomt uit een rotsvast geloof dat wij in het Oldambt onmisbaar zijn. En dat is natuurlijk ook zo.

De collega's in de bibliotheek Winschoten, die altijd enthousiast meegenieten van een succesvolle lezing of een tentoonstelling en altijd belangstellend zijn als ik een verhaal te vertellen heb. Ook voor hun steun als het tegen zat en het gemak waarmee samen dingen kunnen organiseren. Jona voor de steun uit Groningen en voor de samenwerking vanaf het begin van het CHC. Matthijs voor de boeiende gesprekken over de toekomst van de cultuurhistorie, die me altijd weer op nieuwe ideeën brengen.

Ik zou zo nog door kunnen gaan over alle mensen die in de afgelopen jaren hun steun hebben gegeven aan het CHC, maar ik laat het hier eerst bij. En dan: volgend jaar is er weer een landelijke complimentendag, dan doe ik dit gewoon nog een keer.

Swinging History

2011-02-25T08:41:00.000-08:00

Het opbouwen van de apparatuur.

Dit hadden we nog niet eerder gehad in het CHC: een professionele muziekpresentatie. Afgelopen week kreeg ik een mail van Wiebe Klijnstra, één van de sprekers, dat het materiaal op tijd geleverd zou worden. Dat maakte me wel nieuwsgierig. En toen kwamen om 12.00 uur de grote gele koffers met mengpaneel, draaitafel, cd-speler, noem maar op.

Het is een prachtige, afwisselende presentatie geworden. Wiebe en de andere spreker, Wessel Gernaat, wisselden elkaar af over bands uit het Oldambt. Ze lieten allerlei foto's zien en muziekfragmenten horen. Er was een interview met Eppe Bodde, die uit het publiek werd gehaald. Hij is al jaren actief in de muziek, op alle mogelijke manieren. Nu ging het over de tijd van de jonge bandjes, die voor hem de mooiste tijd van zijn leven was, zo zei hij.

Of dit voor de aanwezigen ook zo was, is niet te zeggen, maar het was duidelijk een wandeling langs memory lane. We gingen langs de discotheken hadden ze bezocht, of zelf opgericht. De bands kenden ze, met nummers en al. Er waren allerlei herinneringen en verhalen over de tijd van de opkomende popmuziek in het Oldambt. Er blijven vragen. Werd er nou wel of geen drugs gebruikt bij Stone Free? Had Galaxy beroemd kunnen worden? En dan de nieuwe lichting, waarvan Wiebe ook nog iets liet horen, gaat die het maken?

We zullen zien.

Nog een paar foto's van deze mooie middag.

Het begin van de popgeschiedenis: Wiebe vertelt over Janneke Peper

Een kort interview van Wiebe met Eppe Bodde over de geweldige tijd met Nicky en de Jesters

Het publiek. Nu is het even stil, maar velen hadden hun verhalen te vertellen over de tijd dat zij naar de disco gingen, muziek maakten of naar Stone Free gingen.

Een bedankje voor beide sprekers, hier Wessel Gernaat

En dan, het gebruikelijke napraten

Belasting bij de molen

2011-02-23T04:21:00.000-08:00

In januari en februari van 1696 stond Scheemda in de aandacht van de Staten van Stad en Lande. Er was fraude gepleegd bij de Scheemder molen. De belastingambtenaar, in de volksmond de sarrie, had onder één hoedje gespeeld met de bakker, de brouwer en de molenaar. Hoe dat kon, wat een sarrie deed, waar de molen in Scheemda stond en hoe het verder in het Oldambt ging met de korenmolens, komt Bob Poppen vertellen. Hij is kenner van de molens in Groningen vrijwillig molenaar in Uithuizen, bij molen De Liefde. En hij is de spreker bij de volgende 'Beelden bij de thee' op 4 maart.

De sarrie was natuurlijk aangesteld door de provincie om fraude te voorkomen. Hij woonde bij de molen in de sarrieshut. Daar controleerde hij of de reglementen van de Staten werden nageleefd. Zelf moest hij, zoals bleek in Scheemda, ook in de gaten gehouden worden, soms uit het café gehaald. Sarrieshutten waren het doelwit van ontevreden belastingbetalers. Regelmatig moest er het een en ander gerepareerd worden, zo blijkt uit vergaderstukken van de Staten. En dan waren er nog de ruzies met de molenaars. Een bron van verhalen is het, die graanbelasting

Tussen 1594 en 1856 werd de graanbelasting, de belasting op het gemaal, geheven in Groningen.
Alle archieven over deze belasting zijn door Bob bestudeerd. In 2004 verscheen zijn boek hierover.

Beelden bij de Thee begint om 14.30 en duurt tot ongeveer 16.30. Toegang is 3,50

Bestuur en de Negentiende eeuw

2011-02-09T11:16:00.000-08:00

Aanstaande vrijdag ben ik aan de beurt bij de Wintercursus. De middag heet: 'Wie is hier eigenlijk de baas?'. Het gaat over de bestuursgeschiedenis. Eerst zal Jan van den Broek vertellen over de periode vóór 1795. Hij was in het verleden gemeentearchivaris van Groningen. En Groningen was de baas in het Oldambt. Het ligt voor de hand dat we hem vragen of hij wil vertellen hoe dat in z'n werk ging.

De omslag van 1795 was groter dan ik gedacht had. Ineens moest er, na een grote omslag, een nieuwe vorm gevonden worden voor het bestuur. Dat is het begin van het verhaal dat ik zal vertellen.

Onderweg van Winschoten naar huis, vraag ik mij af in welke wereld ik met mijn verhaal terecht kom. Het Oldambt was zó anders dan het nu is. Ik rijd, bijvoorbeeld, met zicht op een prachtige rode ondergaande zon achter een wat mistige bomenrij, over de A7. De weg ligt er sinds 1990. Daarvoor waren er andere asfaltwegen van Groningen door de dorpen naar de Duitse grens kronkelden. En dáár weer voor waren de wegen van klinkers, puin of zand. En nog weer eerder was de beste weg van water.

Ik ben nu in een half uur van Winschoten in Groningen. Met de trekschuit ging dat iets anders: 7 uur varen was het. Maar er is natuurlijk veel meer. Winschoten was een 'vlek', geen stad. Als je de kaarten bekijkt, zie je eigenlijk een soort lintdorp, net als de andere dorpen in de regio. Nieuweschans was nog een vesting in rond 1800, werd zelfs belegerd door de Franse bevrijders. De waterhuishouding ging met molens. De Dollard kwam nog bijna tot Finsterwolde, waar de garnalenvissers woonden. Er moesten nog 4 polders bij komen om het land zo te maken als het nu is. De boerderijen stonden er nog in oude staat. Pas in de loop van de eeuw zouden de rijke voorgevels komen.

De Negentiende eeuw heeft indrukwekkende veranderingen gebracht in het Oldambt. Dit keer moet ik me beperken tot de komst van een rij aan nieuwe grondwetten, de gemeenten, het kadaster en het stemrecht. Dat ga ik in de toekomst toch nog eens een keer anders doen.

De Toekomst blijft boeien

2011-01-31T00:19:00.000-08:00

Zaterdag 29 januari was er weer een open dag bij strokartonfabriek De Toekomst. In het afgelopen jaar, tijdens de grootscheepse restauratie, konden mensen een paar keer komen kijken. Ze kwamen. Bij de Dag van de Bouw waren er 3000 en op de Open Monumentendag meer dan 2000 bezoekers. De bouwvakkers, die in opleiding zijn op de bouwplaats, gaven zelf de rondleidingen. Met een aantal andere organistaties, stonden Geert en ik er ook met ons project Terug naar de Toekomst. Dan hadden we altijd heel veel aanspraak en belangstelling.

Zaterdag stonden we er weer. We konden de resultaten van ons project laten zien. Het filmpje uit een familiearchief waarop de fabriek te zien is en allerlei foto's voor Gezichten van de toekomst. Er was opnieuw veel belangstelling. Geert heeft de foto gemaakt van de grote groep mensen die staan te kijken naar de presentatie.

In april is de restauratie klaar. Dan zal er een maand feest gevierd worden. In de fabriek word een theatervoorstelling gegeven en hebben wij een tentoonstelling over de geschiedenis van de Toekomst. Het zal wel weer gezellig druk worden.

Herdenken

2011-01-26T12:53:00.000-08:00

27 Januari is de internationale herdenking van de holocaust. Het was de datum waarop het Russische leger Auschwitz bevrijdde, het kamp dat toch wel symbool staat voor de vernietigingsdrang van de Nazi's. Ik vind het goed om te herdenken en ik besef tegelijk dat dit bij veel mensen vanzelf gaat. De nabestaanden en overlevenden zijn er niet alleen op de 27e januari, maar dagelijks mee bezig. Dit drong weer eens goed tot me door toen ik het boek 'The missing stories' las. Els Boon raadde het me aan om een beeld te krijgen van de vervolging van de Joden en de gevolgen voor degenen die de oorlog overleefden.

De schrijfster, Elise Dubois, was de dochter van een Joodse vrouw uit Musselkanaal. Haar vader was niet Joods. In de oorlog was ze een klein kind. Ze ging voor het eerst naar de lagere school in die tijd. Zonder dat er veel gezegd werd, snapte ze dat ze voorzichting moest zijn:
"Parents taught suspicion; children knew it in their parents' behaviourand their talk about the world outside the family and home.When visitors came, they spoke in riddles. Everything human or material could be hiding its true nature"

Hoe goed haar ouders ook probeerden om de oorlog bij de kinderen vandaan te houden, dat lukte hen niet. Elises moeder bleef na de oorlog zwijgzaam over de oorlog. Zij verloor vrijwel haar hele familie. Vragen van Elise riepen vooral een blik in de ogen van haar moeder op die toonde dat ze niet wilde praten. Na haar moeders dood ging ze op zoek naar de ontbrekende verhalen.

Een aangrijpend voorbeeld van de gruwelijke efficiëntie van de Nazi's, vertelt Elise aan de hand van een briefkaart. De kaart werd geschreven op 9 maart 1943 in de trein:

Lieve Ariët,
Hedenmorgen zijn wij opgehaald, en wil ik je dit even berichten, we zitten in de trein en zullen wel eerst naar W(esterbork) gaan. Levine en Leni ook, droevig he? Tot een weerzien met vele hartelijke groeten. Je liefh(ebbende) Wed. L. Nieweg. PS Ik ben goed te spreken en zal zo mogelijk schrijven hoor!

Op 17 maart moesten mevrouw Nieweg, Levine en Leni opnieuw in de trein. Geen tijd om brieven te schrijven, geen plaats voor optimisme. Ze gingen naar Sobibor. Daar werden ze direkt na aankomst, op 21 maart, vermoord. De Nazi's hadden maar een paar dagen nodig om deze mensen te 'vernietigen', zoals ze zich dat voorgenomen hadden. Ze zijn niet de enigen geweest.

Elise Dubois vertrok naar Amerika. Ze heeft jarenlang gezocht naar de verhalen van haar familie en de mensen daar omheen. Het is een indrukwekkend boek geworden. Zeer de moeite waard om te lezen.

Gezichten van de toekomst 2

2011-01-21T06:54:00.000-08:00

De eerste foto's zijn binnen: trouwfoto's, gezinnen voor het huis en mensen in de tuin. Dat laatste met de fabriek op de achtergrond.

De inzameling is begonnen. Iedere donderdagmiddag van 13.00 tot 17.00 uur kunnen mensen terecht bij het CHC Oldambt met hun foto's van de Toekomst, of van mensen die ermee te maken hadden. Bij het CHC zijn de foto's van de familie Tichelaar en de familie Niewold afgegeven. De foto hiernaast is de trouwfoto van het echtpaar Tichelaar in 1936. Het is een mooi tijdsbeeld.

De bibliotheken in het Oldambt doen ook mee met de inzameling. Ook daar kunnen foto's gescand worden. De bibliotheek Scheemda voegde al een mooie collectie klassenfoto's aan de verzameling toe. De foto's zullen zeker aanleiding zijn voor gesprekken. Ik vraag me af: hoeveel kinderen op een schoolfoto werkten uiteindelijk bij de strokarton? Het zullen er veel geweest zijn,de Toekomst was een belangrijke werkgever.

Goede start van het nieuwe jaar

2011-01-15T08:33:00.000-08:00

Het cursuslokaal zat vol. Naast de vaste cursisten schoof een heel aantal eendagsgasten aan. Het was druk, het was gezellig en het was boeiend. Zó boeiend dat we de pauze maar hebben ingekort.

Ko Lenting reisde met ons langs een indrukwekkende lijst verdedigingswerken en vertelde het verhaal van hun ontwikkeling en bewoning. Hij had een mooie metalen koffer bij zich. Daarin zaten bijzondere vondsten uit de regio. Iedereen kon ze van dichtbij bekijken en even vasthouden. Dat zal ons niet snel weer een keer gebeuren, denk ik zo.

Wat is niet meer zal vergeten, is hoe goed er werd nagedacht over de opbouw. Hoe kon je het best de vesting verdedigen, wat was de beste hoek om te schieten. Hoe kon de vijand zo lang mogelijk op afstand gehouden worden? Dat leidde tot bijzonder gevormde wallen, waterpartijen, pallisaden en, tot onze verrassing, meidoornhagen.

De vesting Boertange vanuit de lucht

Het leidde er ook toe dat lange tijd de plattegrond van de vesting niet werd ingevuld. De vijand kon op deze manier niet weten waar de wapens en het kruid lagen. Ik heb me dat vaak afgevraagd bij de oude plattegrond van Winschoten. Soms is de oplossing zó logisch......

Plattegrond van de vesting Oudeschans, hier wel met de bebouwing

Wijbrand Havik nam ons weer op een andere reis, een langs de boerderijen. De indrukwekkende gevels van de voorhuizen zijn bij de cursisten wel bekend. Maar voor wie leert kijken is er veel meer te zien dan alleen baksteen en stucwerk. En dan de plattegrond. Die is terug te voeren op de oudste boerderijen die zijn gevonden bij Ezinge. Pas in de laatste vijftig jaar is daarin verandering gekomen.

Als afsluiting van zijn verhaal toonde Wijbrand de ontwikkeling van de moderne boerenschuren. Dat ziet er vaak heel anders, heel futuristisch uit. Het is een boeiende ontwikkeling die balanceert tussen de geschiedenis en de moderne eisen van de agrarische sector. Zo zijn we in één middag langs eeuwen bewoningsgeschiedenis gekomen.

De volgende cursusmiddag is op 28 januari. De middag heet: Geloof het of niet. Jan Pieter Koers komt langs om te vertellen over de kerken, de kloosters en mijn favoriet: dominee Schortinghuis.

Vestingen en boerderijen; veiligheid en rijkdom

2011-01-07T07:30:00.000-08:00

Ko Lenting in de Marktpleinkerk 2009

Over een week is het kerstreces van de wintercursus voorbij. We gaan het hebben over 'wonen'. De middag is een samenwerking tussen de specialisten Ko Lenting en Wijbrand Havik.

Ko begint te middag. Zijn verhaal gaat over het leven in de vestingen. Hij doet dat aan de hand van archeologische vondsten. Ik heb ruim een jaar geleden geboeid naar hem staan luisteren in de Marktpleinkerk. En ik was zeker niet de enige! Ik ben benieuwd naar de verhalen die bodemvondsten kunnen vertellen.

Het tweede deel gaat over de Oldambtster Boerderij, de bijzondere bouw en de stijl van de voorhuizen. De huizen vertellen ook de verhalen van de sociale verhoudingen. Waar sliepen, bijvoorbeeld de dienstbodes en de knechten en hoe sterk was het woonhuis afgeschermd van de ruimtes waar de bedienden leefden?

Het wordt een middag met verhalen van scherven en baksteen.

Simon van Wattum en de sneeuw

2011-01-05T00:49:00.000-08:00

De kerstdagen en de jaarwisseling waren dit jaar wit, of grijs als je de oude sneeuw meerekent. Ik reed in december van Sellingen naar Winschoten toen het begon te sneeuwen. Binnen de kortste keren was de wereld bedenkt met een witte laag. De weg was slecht zichtbaar, dus gingen we steeds langzamer rijden. Vervelend, want ik wilde op tijd in Winschoten zijn. Prachtig, want ik had de tijd om rond te kijken. Wat is het landschap toch indrukwekkend ruim en wijds.

Al die sneeuw deed me denken aan een klein gedicht van Simon van Wattum:.

O wonder

nou snij ik onder.

n Klaid van snij

dij stil en lij

uut hemel doalt

en dwirreldwoalt

woar of ik kiek

in 't prille riek.

En lij en licht

op mien gezicht

aal overnij

de fiene snij.

En zunder èn

gaait 't deur mie hen:

O wonder

nou snij ik onder...

We moeten inbreiden

2010-12-23T04:22:00.000-08:00

Vanmiddag was de middag van het schuiven: er moest een extra bureau bij. Er is een extra scanplek nodig voor de plannen van 2011. Vorige week bracht ik een bezoek aan de IKEA om een er tafel bij te kopen. We hebben de serie Norden hier staan en het ziet er wel mooi uit als we alles hetzelfde hebben. Dus: een nieuwe Norden. Dat viel een beetje tegen. Hoewel ik precies dezelfde soort tafel heb gekocht als 2,5 jaar geleden is deze tafel iets korter, iets lager en is het tafelblad dunner. Tot zover de kwaliteit van de producten van IKEA. Vrijwilliger E zegt: het is ecologisch verantwoord. F zegt dat het hout scheelt. Dat is natuurlijk zo. Ik heb er maar vrede mee.

Maar goed. Gistermiddag hadden E. en F. de tafel al opgebouwd en vanmiddag hebben we alles verplaatst. Gelukkig was C. er ook. Zij is bijzonder goed in het aansluiten van dingen op dingen. Zij is het meest ICT-minded van ons allemaal. Dat geeft een goed gevoel. Nu zit ik achter mijn laptop, die op een bureau staat dat ineens veel groter lijkt. De scanner is weg en het beeldscherm ook. Die staan nu op de nieuwe tafel voor het scannen van foto's.

Want daar is het allemaal om begonnen: we willen veel scannen dit jaar. De Beeldbank moet van 3500 naar minimaal 7000 gepubliceerde foto's. Momenteel wordt er hard gewerkt aan de foto's van Bellingwedde. Iedere week zitten 10 mannen in het gemeentehuis om de oude foto's te bespreken. Zij wonen al jaren in de gemeente en herkennen op hun sloffen wat er op de foto's staat. Wij krijgen van hen keurige overzichten, die vrijwilligers invoeren in de Beeldbank. Zo werken we ook samen voor een fotocollectie uit Scheemda. De foto's zijn gescand. De eigenaar gaat nu voor ons opschrijven wat er op staat. En wij voeren in. Zo werkt het voor ons het best; veel mensen vinden het invullen van databases, ook na een cursus, nog erg lastig.

Weer andere foto's moeten komen uit Nieuweschans. De vereniging Vrienden van de Nieuwe Schans heeft een boek uitgegeven over de geschiedenis van het dorp. Tijdens het onderzoek zijn veel foto's tevoorschijn gekomen. Die krijgen nu een plekje op de Beeldbank.

Intussen zorgen wij voor nieuwe aanvoer van foto's: we blijven zoeken. F en E hebben gemerkt dat de fotocollecties vaak stoppen in het begin van de 20e eeuw. Van de nieuwbouw van na WOII, die nu al weer is afgebroken, hebben wij tot nu toe nauwelijks foto's. Begin januari praten we met z'n drieen. Zij zullen een overzicht maken van de hiaten in de collectie. Het lijkt ons een goed idee om een oproep te zetten in de krant. Veel mensen zullen nog wel foto's hebben van hun huis uit die tijd. Misschien krijgen we zelfs wel foto's van het interieur.

Voor de digitale studiezaal hebben we ten doel gesteld dat we alle archieven van de Burgerlijke Armbesturen toegankelijk maken in 2011. Tot nu toe staan de kohieren van hoofdelijke omslag (belasting in de 19e eeuw) in de digitale studiezaal. De 'rijken' zijn dus vertegenwoordigd. Nu gaan we de informatie over de armen op de studiezaal zetten.

Als we dat allemaal willen realiseren moeten we meer scancapaciteit hebben. Dat is nu dus geregeld met de nieuwe werkplek. Wat scannen betreft kan 2011 beginnen!

Historisch Kerstdiner

2010-12-17T06:06:00.000-08:00

Over ruim een week zit heel Nederland aan het kerstdiner. Dat zette me op het spoor van een historisch diner: een 'mager' diner uit 1893. Het is een vismenu en bevat ingrediënten die nu niet meer gegeten wordt. De gerechten zijn afkomstig uit het Nationaal Kookboek, samengesteld door A.G.L. Westerberg, die toen kok was in Hilversum. Hij verzamelde recepten, die ingestuurd werden door huisvrouwen, en voegde daar zijn eigen ideeën aan toe. Wie weet breng ik met dit blogje op een idee voor de kerstdagen.

In ieder geval wens ik iedereen met dit smakelijke blogje fijne feestdagen toe

Canapés au caviar

Potage aux écrevisses

En dan de queue de cabillaud au gratin; we eten tegenwoordig iets anders dan vroeger.

Dit gerecht combineert goed met gekookte worteltjes met wat boter en peterselie. De volgende gang is een vol-au-vent, een pastei. Het recept is van palingpastei, maar het moet met zalm gemaakt worden. Bij deze pastei moeten asperges en een brood van karper geserveerd worden.

Het vulsel, dat in het recept genoemd staat, bestaat uit 250 gram rauwe vis, 50 gram boter, 25 gram geweekt brood, 3 eierdooiers en 1 eetlepel gehakte en gefruite uien. Dit moet gemengd worden met peterselie, zout en peper naar smaak. Dit is het recept voor het pasteideeg:

De volgende gang:

Bij de gebakken vis hoort een groene salade van kropsla, andijvie, veldsla, prei en hard gekookte eieren met een mayonaisedressing. En na zoveel vis is het tijd voor het dessert. Dat bestaat uit pudding, ijs en fruit.

Gezichten van de toekomst

2010-12-15T08:46:00.000-08:00

Een paar maanden geleden heb ik al eens verteld over de strokartonfabriek De Toekomst. Over het project dat we daar gestart zijn. We hebben al veel contacten gelegd, foto's gevonden en zelfs een klein stukje film. Het verhaal van de fabriek en het productieproces is nu wel te vertellen.

Dat brengt ons bij de volgende stap: de mensen. Op allerlei manieren hebben we contact gezocht met mensen die betrokken waren bij de fabriek; eigenaars, directeuren, medewerkers, afnemers en leveranciers. Hun verhalen willen we graag horen en we willen laten zien wie zij waren. We zoeken dus foto's van deze mensen, trouwfoto's, schoolfoto's of foto's van een koor, het maakt niet uit. We willen de mensen van de Toekomst laten zien.

Dit is dus de volgende stap in ons project. We gaan foto's en verhalen verzamelen. In het nieuwe jaar zal het een paar weken mogelijk zijn om in het CHC foto's te laten scannen. Twee vrijwilligers zullen klaar zitten om alle gegevens over de foto's vast te leggen en er een scan van te maken.

De foto's worden later in 2011 onderdeel van een tentoonstelling en een website. Daar kom ik nog wel een keer op terug. Nu eerst de foto's. Dus: hebt u foto's of kent u iemand die betrokken was bij de Toekomst, laat het ons weten of kom langs met de foto's. De data en tijden dat de foto's gescand kunnen worden komen op mijn website te staan.

Vertellen

2010-10-25T08:08:00.000-07:00

Een maand geleden zijn er twee films uitgekomen in Frankrijk. Beide films gaan over hetzelfde onderwerp: de deportatie van de Joden uit Parijs. 13.000 Joden opeengepakt in een wielerstadion onder erbarmelijke omstandigheden voordat ze werden afgevoerd om te worden vermoord. En 7.000 Franse politieagenten die hen opspoorden en bijeen dreven. Het zijn pijnlijke herinneringen in Frankrijk. Ze zouden toch graag en werk van de politie vergeten. De films kwamen uit op het moment dat Sarkozy besloot de Roma het land uit te zetten. Een nieuw zwart schaap gevonden?

Ieder land, iedere plaats in Europa heeft zijn eigen wielerstadion en en zijn eigen agenten. Het Oldambt ook: de gymzaal. Ieder jaar lopen inwoners van de gemeente de route die je Winschoter Joden van daar in het najaar van 1942 liepen naar het station. In de weken erna liggen de bloemen nog bij het monument.

Twee weken geleden verscheen het boek van Els Boon en Han Lettinck over de geschiedenis van de Joden in Winschoten en omstreken. Een dik boek waarin het verhaal van vele generaties Joden wordt verteld. Daarbij kan de oorlog niet onbesproken blijven. Els en Han hebben verhalen achterhaald van families die op de vlucht naar Zwitserland van elkaar gescheiden werden of families die 'bovengronds' bleven met een Arierverklaring.

In het gesprek met 'de dochter van de dominee' hoorde ik het verhaal van dominee Henkels die opkwam voor de Joodse gemeenschap in Winschoten. Dat wat in het najaar van 1940. Rabbijn Van Gelder ging later bij Henkels langs om hem te bedanken voor zijn steun. Hij kwam lopend door de regen. Doornat was hij: een oudere man, rond de zeventig. Op de middag van de presentatie van het boek sprak ik de kleindochter van Van Gelder. Ik gaf haar het verhaal van Henkels en haar grootvader. Ze bedankte me. Tot nu toe was alles wat ze van hem had 1 foto. Nu had ze ook een verhaal.

Zoiets maakt indruk. Van Gelder is gedeporteerd en vermoord, net al vele anderen uit Winschoten. Oude mensen, kleine kinderen, het maakte niet uit. Allemaal moesten ze opgeruimd worden. Ik vraag me af hoe het voelde voor de toeschouwers van de tocht naar het Winschoter station, want dat zou ik geweest zijn. Of hoe het was om te werken op het station van Nieuweschans, waar alle treinen langs kwamen. Ik denk niet dat ik het me ooit echt kan voorstellen. Zoals ik het me ook niet kan voorstellen dat ik maar een enkele foto zou hebben van mijn opa.

Els en Han hebben een monument geschreven voor de Joodse geschiedenis. Ze hebben het verhaal vastgelegd voor de eeuwigheid. En dat is maar goed ook. Want, ookal is een verhaal nog zo vaak verteld, dat betekent nog niet dat het ook echt is gehoord. Daarom gaan we door met vertellen. Tot zeker is dat ieder het gehoord en begrepen heeft. Waarschijnlijk tot in eeuwigheid dus.

Nederland zoals het vroeger was

2010-09-13T03:50:00.000-07:00

Twee van mijn beste vrienden stammen van voor de Tweede Wereldoorlog. Zij vertellen mij soms hoe treurig zij soms worden als ze door Nederland rijden met de auto. Er is zoveel veranderd. Veel meer huizen, wegen, bruggen, bedrijventerreinen. Ik ontkom niet aan het vreselijke begrip verrommeling, hoewel verstopping misschien beter is in deze context. Het lijkt of Nederland dichtslibt met gebouwen en ander beton.

Ik moest aan mijn vrienden denken toen ik rond reed door het Oldambt voor de Open Monumentendag. Het graan is binnen gehaald en het land weer omgeploegd. Ook het koolzaad van Tjarks vader is weg. Het Oldambt is misschien een van de laatste open plekken met wijds uitzicht. Daar genoot ik vooral van toen ik een kopje thee dronk met Cees bij Museumgemaal De Hoogte in Nieuwolda.

Daar zat ik naast Cees op een bankje, mijn kopje thee in de hand, Cees' hondje aan mijn voeten. Voor ons een klein stukje terras, een schelpenpaadje, het wuivende riet en dan het vlakke land. In de verte het lint van Midwolda en hier en daar een boerderij met een wal van bomen. De zon scheen en de wind blies door het riet. Een tractor voor ons ploegde de het land om. Rechts van ons was het Termunterzijldiep, het water waar het gemaal op loost. Het is een van de mooiste plekjes in het Oldambt, daar in Nieuwolda.Ik denk dat dit is wat mijn vrienden vroeger veel zagen, wat zij missen als ze rondrijden.

Na mijn derde kopje thee moest ik echt verder. Ik moet mijn vrienden maar snel eens uitnodigen om te komen kijken. Het zal een geruststelling zijn dat het ergens in Nederland nog zo is als het vroeger was.

Dat is iets om zuinig op te zijn.

De dochter van de dominee

2010-09-08T01:47:00.000-07:00

Tsjerkjes vader was ooit dominee in Winschoten in de Vredeskerk. Een van zijn voorgangers was dominee Henkels. Deze dominee was lid van de verzetsgroep De Blauwe Schuit. Hij was het die, samen met een vriend en een vriendin, teksten selecteerde om mensen in de oorlog hoop te geven. Hij vroeg Hendrik Werkman om het drukwerk voor hem te doen. Het werd een goede vriendschap tussen Henkels en Werkman tot de dood van de laatste in 1945.

Tsjerkje wilde heel graag iets doen met dit verhaal. Als een tijd geleden kwam ze bij me om een plan te maken. Engel en Jantje wilden wel meedoen. Na een ochtend praten kwamen we op een documentaire en een lesprogramma voor het Dollardcollege.

De documentaire is het eerst aan de beurt. Daarvoor willen we praten met de Julia, de dochter van dominee Henkels. Tsjerkje spoort haar op. Zij wil wel praten en nodigt ons uit om bij haar langs te komen. Dan kunnen we gelijk 'de kast' zien. We zijn benieuwd. Bert en Peter gaan mee voor de techniek. Zij werken bij RTV Blauwe Stad, dat de documentaire zal uitzenden.

Na een gezellige rit door Duitsland komen we in Twente aan. Het huis is snel gevonden. We krijgen koffie en allerlei soorten chocola aangeboden. Daarna krijgen we de ene verrassing na de andere. De kast is prachtig. Dominee Henkels en zijn vrouw hadden Werkman gevraagd of hij een kast voor hen wilde beschilderen met bijbelse verhalen.

Er blijkt ook nog een stukje film te zijn van dominee Henkels. We mogen het gebruiken voor de documentaire. Dan zijn er boeken, fotoalbums en krantenknipsel die Julia voor ons heeft klaar gelegd. Voor we het weten is er een uur voorbij. We moeten nodig beginnen met het interview. We kiezen voor de mooie tuin van Julia en haar man Jaap om de opnames te maken. Dat betekent dan Peter en Bert een tijdje nodig hebben om alle technische instellingen goed te krijgen. Jaap en Julia wonen aan een redelijk drukke weg. Dat geluid willen we liever niet op de opnames hebben.

Julia is van na de oorlog. Zij heeft de Blauwe Schuit niet zelf meegemaakt. Toen zij geboren werd, zat haar vader in Sint Michielsgestel. Met Simon Vestdijk overigens. Pas een paar maanden na haar geboorte kon haar vader haar zien. Hendrik Werkman maakte het geboortekaartje. Henkels en zijn vrouw waren liefhebbers van de kunsten. Er kwamen, ook na de oorlog, veel kunstenaars over de vloer. Als je dat nu hoort, lijkt het geweldig maar voor Julia was het niet altijg leuk. Al die vreemde mensen.

Julia geeft ons het antwoord op de dringende vraag. Hoe kan het dat een groep mensen teksten uitgeeft als verzetsdaad? Het is tamelijk elitair verzet. Julia vertelt dat haar vader meer deed dan dat. Hij hielp veel mensen onderduiken en als het moest sprak hij zich (met knikkende knieen) uit tegen de Duitsers. Daarover verschijnt later een artikel in het tijdschrift van de Stichting Oud Winschoten. De oorlog heeft diepe schade aangericht in het leven van Henkels en van zijn vrouw. Het verlies van Werkman, die in de laatste dagen van de oorlog nog werd doodgeschoten, heeft daar zeker een rol in gespeeld.

Als het interview voorbij is, krijgen we nog een paar andere dingen te zien. Henkels schreef gedichten, soms samen met Vestdijk. En er is een gastenboek. Gedichten van Nijhoff, Vestdijk een tekening van Werkman, een tekst van Clara Westhoff. Het maakt allemaal een diepe indruk op me.

Dit is de eerste stap. Op naar dominee Hamoen.

Terug naar de Toekomst

2010-08-27T10:18:00.000-07:00

Elke keer als ik naar Winschoten rijd vanuit Groningen kijk ik nieuwsgierig naar de vorderingen van de restauratie. En ik zal niet de enige zijn. Jarenlang moesten mensen toekijken dat de oude fabriek steeds verder verviel. Uiteindelijk was het gebouw er zó slecht aan toe dat er subsidie kon komen. Dat natuurlijk niet alleen. De fabriek werd gekocht door Simon Benus, die de opknapwerkzaamheden verder ter hand nam.

De Toekomst was één van de strokartonfabrieken van het Oldambt. In Nieuweschans en Winschoten stond ook zo'n fabriek. In Nieuweschans is de fabriek zelfs nog in bedrijf. De strokarton is een typisch product uit Groningen en Friesland. Van ongeveer 1870 tot 1970 werd dat geproduceerd. Je zou het kunnen zien als 'het opmaken van de restjes'. Als er veel stro over blijft van de graanoogst, moet je naar manieren vinden om daar nog geld mee te verdienen.

De komst van de fabrieken in het Oldambt heeft veel betekend. De arbeiders in de fabrieken verdienden meer dan de landarbeiders op de velden. Werken in de fabriek was populair. En dat terwijl het 'vies' werk was. Het moet vreselijk gestonken hebben. Maar goed, landarbeiders hadden in de winter vaak geen werk, fabrieksarbeiders wel. Dat zal er zeker aan bijgedragen hebben.

In de oude fabriek is nog veel te zien: de stoomketels, de strokogels, de plek waar een soort maalstenen lagen en een machinekamer die de aansturing was voor het hele complex. En dan is er de enorme hal waar het karton moest drogen. Al met al is het een indrukwekkend gebouw. Reden genoeg om daar de Open Monumentendag te openen. We hijsen de vlag aan de gerestaureerde schoorsteen en de stadsomroeper vertelt was er allemaal te gebeuren staat: "Boeren, burgers en buitenlui, hoort.... hoort... hoort. Alsof we inderdaad even in de Negentiende eeuw zijn beland.

De sfeer van de Negentiende eeuw

2010-08-09T00:25:00.000-07:00

Vrijdagmorgen zat ik te praten met Wil over de schrijversinstructies voor de Canon van het Oldambt. Welke inhoud willen we in ieder venster zien? Welke personen moeten daarbij genoemd worden? Een Canon van het Oldambt kan niet zonder de profeet Jarfke bijvoorbeeld, maar bij welk venster hoort hij dan? En waar komen communisten Fre Meis, Koert Stek en Hanneke Jagersma? Het is erg leuk om dit te bespreken en steeds dichterbij de Canon te komen.

Midden in dit gesprek komen Nans en Henk. Ze hebben de achterbak vol met spullen van hun museumzolder. Als alles is uitgepakt sluiten Wil en ik het gesprek af. Het is tijd voor de tentoonstelling. We krijgen hulp van Henriette, die voor de bibliotheek altijd alle sfeeropstellingen maakt. Zij had dinsdag, toen alle spullen van de zolder van het gemeentehuis werden bezorgd, het borstbeeld van Emma al even neergezet.

Nu moet het meubilair van de raadszaal een plek krijgen, 'de tafel moet gedekt' en de spullen moeten in de vitrines. We vullen er een met administratieve objecten (er moet absoluut aandacht zijn voor archieven in tentoonstellingen die ik maak!). De andere twee tonen de vrijetijdsbesteding: spelletjes, een toverlantaarn, boeken (ah, wat waren die toch mooi in die tijd) en de nuttige handwerken. Daarover ontfermt Nans zich. Zij heeft al vaker vitrines ingericht, dat is duidelijk te zien. Ik ben blij dat Nans en Henriette me helpen, want zelf had ik dit nooit zo gekregen. Henriette maakt het geheel af met een prachtig gedrapeerde doek. Ik moet toch eens afkijken hoe ze dat doet...

Goed, de eerste stappen naar de Open Monumentendag zijn gezet. Op naar de folder, de lezing, de opening en de publiciteit.

Opnieuw de zolder op.

2010-07-31T03:52:00.000-07:00

Als aankondiging van de Monumentendag organiseer ik, samen met de bibliotheek Winschoten, een sfeertentoonstelling over de Negentiende eeuw. Daarvoor heb ik intussen twee dozen vol servies, boekjes, lappen donkere stof en gedroogde bloemen liggen. Nans zal deze week nog van alles brengen uit de indrukwekkende verzameling die op zolder ligt van het Vestingmuseum in Nieuweschans.

Ik ging afgelopen week de zolder op van het stadhuis in Winschoten. De bode van de gemeente is iemand die weet wat bewaren is. Hij is zorgvuldig met oude spullen van de gemeente. Ik had hem gevraagd of hij mij voor de tentoonstelling een portret kon leveren van een van de koningen, Emma of Wilhelmina. Ik moest maar eens komen kijken.

Dat werd een verrassing! Ik kreeg mijn portret van Wilhelmina en nog veel meer. De oorspronkelijke inrichting van de raadszaal staat nog op zolder. Niet alleen de tafels en de stoelen, maar ook de lampekappen en zelfs de vloerkleden, het hekwerk van de tribune en de oorspronkelijke verwarming. Wat een verrijking voor mijn tentoonstelling!

Het stadhuis van Winschoten is ontworpen door rijksbouwmeester C.H. Peters, de ontwerper van veel postkantoren (ook dat van Winschoten). Hij had ook de leiding bij de restauratie van de Marktpleinkerk in 1905. Peters was een leerling van de grote P.J.H. Cuypers, die hem heeft voorgedragen voor de post van rijksbouwmeester.

Peters ontwierp het stadhuis als een particuliere opdracht. Het is een neorenaissance pand geworden. Dat past dus prachtig in het thema van de Monumentendag. Binnen is de hal een spel van zuilen en bogen. De raadszaal heeft een beschilderd plafond en in de wandbekleding is een portret van Wilhelmina verwerkt. Peters leverde degelijk werk. Tot in de kleinste details is het stadhuis af: de balken op zolder (wie ziet die nou?) zijn zelfs voorzien van een kleine versiering. De meubels van het stadhuis waren bijpassend gemaakt: een product van de zogenaamde 'lelijke tijd'.

Wie zegt dat? Bezoekers moeten het zelf maar komen beoordelen.

Ik was hier......

2010-07-29T04:08:00.000-07:00

Voor de voorbereidingen van de Open Monumentendag bracht ik een bezoek aan de Marktpleinkerk. In de vakantiemaanden zijn de kerk en de toren op woensdag-, donderdag- en vrijdagmiddag open. Vrijwilligers vertellen aan bezoekers over de geschiedenis van de gebouwen. Diezelfde vrijwilligers gaan mij helpen met het Winschoter deel van de Open Monumentendag. Tijdens het eerste gesprek vroeg een van hen mij of ik als eens boven de gewelven was geweest. Nee, dat was ik niet.

Het was een hele klim. Omdat het die dag warm was had ik slippers aan en een rok. Dat blijkt niet zo'n handige outfit voor 'monumentklimmen'. En er was nog een obstakel: een dode duif. Toen Alje die had weggehaald, durfde ik wel naar boven.

Het is een indrukwekkend gezicht. Grote gemetselde bollen, met steunmuurtjes en veel balken en trapjes. Op die balken stonden namen, adressen en jaartallen. Mannen die wilden vastleggen dat zij boven de gewelven geweest waren. Het speet me dat ik mijn fotocamera niet bij me had. Dit soort dingen is toch wel heel erg leuk om vast te leggen.

Een week later ging ik opnieuw naar de kerk. Dit keer in broek en stevige schoenen, en met fotocamera. Samen met Koos liep ik dit keer helemaal boven de gewelven langs. We zochten overal naar namen en ik maakte de foto's. Op de terugweg troffen we nog aantekeningen met potlood, waaronder ' LEVE BATO'. De potloodteksten kon ik niet goed op de foto krijgen, maar ik ga zeker nog een derde keer terug om dit teksten vast te leggen. Het zou jammer zijn als dat verloren gaat.

Dit zijn de foto's die ik maakte.

Monumenten

2010-07-14T10:11:00.001-07:00

Over twee maanden is het Open Monumentendag. De nieuwe gemeente Oldambt wil dat ik een overzicht maak van alle activiteiten. Bezoekers kunnen dan op 11 september in één oogopslag zien waar ze terecht kunnen. Het thema spreekt me wel aan: 'De smaak van de 19e eeuw'. Ik vind de 19e eeuw een spannende eeuw: de vorming van het koninkrijk, Thorbecke, industrialisatie, de komst van trein en tram, emancipatie van vrouwen en de opkomst van de arbeidersbeweging.

Het thema is geschikt voor het Oldambt. Aan het einde van de 19e eeuw bloeide de landbouw als nooit tevoren. De boeren werden rijk als nooit te voren. Velen wilden dat ook laten zien. Ze lieten de voorhuizen van hun boerderijen verbouwen. De een deed dat nog weelderiger dan de ander. De stijl die velen kozen wordt wel eclectisch genoemd. Voor mij is dat een vriendelijke term voor een architectonisch rommeltje.

Terug naar de Monumentendag. Winschoten heeft een stadhuis in neorenaissance-stijl, een neogotisch postkantoor en in de regio staan neoclassisistische boerderijen. Smaak is natuurlijk meer dan architectuur. Het gaat over eten, literatuur, muziek, beeldende kunst, kleding, noem maar op. Op diverse plaatsen in het Oldambt wordt daar aandacht aan gegeven. Aan mij de uitdaging om daar zo veel mogelijk van te laten zien.

We kunnen de opening van de Monumentendag waarschijnlijk houden in de oude strokartonfabriek 'de Toekomst'. De restauratie, die nu wordt uitgevoerd, zal dan al weer een stuk verder zijn. Het wordt mooi. Ik moet nog veel regelen en afspreken om er, met alle organisaties en vrijwilligers, een mooie dag van te maken. Het duurt nog twee maanden.... gelukkig.

De foto komt uit de collectie van W. Havik

Ontmoeting bij het koolzaadveld

2010-06-02T06:38:00.001-07:00

Het is lang koud geweest. Daarom is het koolzaad nu het mooist. Tijdens een rondrit om foto's te maken van een paar kerken en dijken, moet ik toch echt uit mijn auto stappen en een foto maken van dat mooie geel.

Dan hoor ik achter me: "Kijk pappa, zij fotografeert jouw koolzaad". Ik draai me om. Aan de overkant van de weg loopt een vader met twee kinderen, één in een buggy en één groot genoeg om op een eigen fiets te zijn. Dan vraag ik de jongen of hij misschien ook op de foto wil met pappa's koolzaad. Dat wil hij wel.....

Voorzichtig oversteken en een mooie gele paardenbloem plukken om het beeld compleet te maken. Schuilt er een kunstenaar in deze jongen?

Daar staat hij dan: Tjark, een zoon uit een oude Oldambtster familie. Zijn vader vertelt me dat de Boelo Tijdens (van het kanaal en de politiek, zeg maar) één van zijn voorouders is. Al generaties lang werkt de familie in de Oldambtster landbouw. Tjark is in ieder geval trots op het koolzaad. Ik rijd verder om de Schanskerdijk te fotograferen en de prachtige boerderij van Ten Have. Wie weet heb ik de volgende generatie Oldambtster boeren ontmoet.

Fotoverslag vestingtocht 8 mei 2010

2010-05-20T06:43:00.000-07:00

De vestingen in het Oldambt stonden in de schijnwerpers tijdens de voorjaarsexcursie van de vereniging Stad en Lande. Het bestuur van de vereniging had me gevraagd om deze excursie te organiseren. Een tijd geleden heb ik al eens een vergelijkbare tocht gemaakt met de Stichting Landschap Oldambt. Het is iedere keer weer leuk. Het zal zeker niet mijn laatste keer zijn.

Na een korte vertraging in Groningen (een te blonde politicus bracht een bliksembezoek aan de stad om te laten zien dat hij de 'periferie' niet vergeet en geen doorsnee Haags politicus is) vertrokken we in de regen richting Heiligerlee. Gelukkig werd het al snel droog.

Hier een fotoverslag, zoals beloofd.Bellingwolde

Een kleine uitstap naar Duitsland in de buurt van oude smokkelroutes

Vanuit Duitsland kijken we naar Nederland. We zien een fleche, een kleine schans, uit de Franse tijd. Links naast de fleche is een grenspaal van Nederland te zien. De grens loopt met de schans mee.

In de garnizoenskerk van Oudeschans

Toelichting bij het Kruidenbastion

Uitzicht vanaf het Kruidenbastion

Het Kruidenbastion. De borstbeelden zijn portretten van de mensen die Oudeschans in het verleden van de sloophamer hebben gered.

Oud kanon bij het Kruidenbastion

Van het Kruidenbastion naar het Dodenbastion

Het Dodenbastion

Uitzicht vanaf het Dodenbastion; in het landschap nog zichtbaar een deel van de oude vesting.

Toelichting door Nans Kolff, de beheerder van het Vesting Museum in Nieuweschans.

Molenbastion

De garnizoenskerk van Nieuweschans.

Midden in de voormalige vesting. Het is duidelijk hoe klein het eigenlijk was.

Langs de synagoge van Nieuweschans

Een van de deelnemers maakte ook een prachtige serie foto's. Met zijn toestemming geef ik hier de link

Verhalen vertellen

2010-04-27T23:02:00.000-07:00

Dinsdagavond, Sellingen. Een groep mensen bij elkaar om te praten over het vertellen van het verhaal van Oost Groningen. Verhalen zijn er genoeg. Wie om zich heen kijkt kan de geschiedenis oprapen: het oude kerkje van Sellingen, het klooster in Ter Apel, Jipsinghuizen. Maar dan de vraag: hoe ga je het verhaal vertellen?

Je kunt proberen zo getrouw mogelijk te zijn. Hoe waren de middeleeuwen in Westerwolde? Dat wil het museum in Ter Apel graag vertellen. Ieder jaar organiseren zij een middeleeuws evenement. Dat doen ze zo getrouw mogelijk. Ze hebben één bezwaar: het gaat over de Middeleeuwen in het algemeen, niet over Westerwolde, en dat zou eigenlijk moeten. We praten over wat ze dan nodig hebben. Er is al een geschiedenis van Westerwolde geschreven. Iemand die goed kan schrijven kan daar verhalen van maken. Dan moeten er nog vrijwilligers komen die ze kunnen vertellen. Daar moet natuurlijk nog aan georganiseerd worden, maar dit is de basis.

Je kunt ook een vertaling maken van het verhaal. Wat raakt je als je het verhaal leest? Wat kan het verhaal betekenen voor mensen van nu? Waar sluit je aan bij hun beleving? Ga je alleen vertellen of ga je ook verbeelden. Een mooi voorbeeld uit Nieuwolda komt naar voren. Kinderen van de basisschool hebben daar interviews gehouden met mensen uit het bejaardenhuis. Daarna zijn ze zelf met het verhaal aan de slag gegaan. Wat hen raakte hebben ze verder uitgewerkt. Ze maakten hun eigen verhalen, maar bijvoorbeeld ook muziek. Het is een mooie voorstelling geworden.

Hier kom je eigenlijk op de grens van cultuureducatie en kunstzinnige verbeelding. Wat ik me zit af te vragen is, kun je getrouw verbeelden? Heeft een kunstzinnige vertaling nog wel met geschiedenis te maken? Of wordt het meer een beleving op basis van een oud verhaal?

Ik zeg niet dat het één beter is dan het ander. Ik keek vroeger graag naar het Zwanenmeer. Daarbij begreep ik best wat er gebeurde. Ik vraag me nu alleen af of dat was omdat ik het verhaal al kende of omdat het zo duidelijk was. Ik denk het eerste.

Als we de geschiedenis willen overbrengen (en dat is mijn taak in het CHC) is een combinatie misschien toch het mooist. Eerst vertellen hoe het was en dan aan de slag met hoe dat voelt. Dan blijft er wellicht het meest van hangen.

Fotoverslag van de excursie langs dijken, sluizen en gemalen

2010-04-21T00:40:00.000-07:00

Op 17 mei reed de excursie van Stichting Landschap Oldambt door de zon langs dijken, sluizen en gemalen. Een paar foto's:

De weg naar Nieuwe Statenzijl. Rechts het Stadskantoor.
Monument op de dijk bij Nieuwe Statenzijl.

Het hek naar de dijk moet open....

Zicht op Duitsland.
RTV Blauwe Stad maakt opnames van de excursie: een interview met de excursieleider Helmer van der Wal. In mei is het verslag te zien.
Informatie verzamelen op de dijk.

Termunterzijl

Gemaal Cremer uit 1930. Gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School. Het is een prachtig gebouw.

Bensjen - gedicht van Saul van Messel

2010-04-01T03:25:00.000-07:00

Toen mijn vader op sterven lag
jong maar versleten
wat het woensdag die dag
ik zal het nooit vergeten

meester las uit de duinheks voor
de spanning steeg ten top
tot er wreed werd gestoord
door een onverwachte klop

binnen - klonk het hoekig
ik voelde: mij ging het aan
dan zag de klas mijn moeke
op de drempel staan

eerst nog even verstomd
was ik heel gauw al bang
toen zocht ik mijn klompen
in de kille lange gang

voor schoenen nu geen tijd
fluistert moeke in mijn oor
tegen moeten geen respijt
gaat zij mij werktuiglijk voor

bij het hek staat de rebbe
al op mij te wachten
het begin van een wedren
met hogere machten

want in de aloude tred
van ons joodse bestaan
zoekt de mal'ach ha-mawet
een dode op naam

wordt zo'n naam dan geloodst
naar een veilige geul
zoekt de engel des doods
bij een ander zijn heul

zo begrijp ik de rebbe
langs de stille vissersdijk
waar wij buiten adem rennen
als in wedloop met een lijk

in de sjoel in de bosstraat
staan tien vrome joden
in aandachtig beraad
met mystiek en geboden

ik - klein op mijn klompen
zie de rebbe in het boek
naar een plaatsvervanger lonken
voor mijn vader op zoek

mousje - zegt hij zacht
we staan al op straat
maar geen dood sloeg er acht op
we waren te laat

ik weet het aan mijn klompen
die in kinderlijk verwijt
mij in rouw moesten dompelen
door verlies van wat tijd

Nu kan geen sjoel meer die last
van mijn klompen verzoenen
want de kille - vergast -
ging naar polen op schoenen.

Bensjen is het gebed dat in de synagoge werd uitgesproken voor het herstel van een ernstig zieke. De naam van de zieke werd veranderd om de engel des doods (mal'ach ha-mawet) te misleiden. Uit een geopende tora-rol werd de eerste naam gekozen.

De traditie, de geschiedenis en plaatsen uit het Oldambt spelen een belangrijke rol in het werk van Saul van Messel (Jaap Meijer). Op 16 april is er een lezing in het CHC over Saul van Messel door Wout van Bekkum. De lezing begint om 14.30.

Misschien tot dan.

Fotoverslag boerderijen en slingertuinen

2010-03-26T05:57:00.001-07:00

Afgelopen zaterdag was de excursie langs boerderijen en slingertuinen. Eén van de vrijwilligsters, Miep, heeft foto's gemaakt van de tocht. Hierbij een kleine impressie.
Voorhuis in Amsterdamse School. Let wel: alleen de begane grond werd bewoond. Alles daar boven was zaadzolder.

Ook te zien onderweg. De Hervormde kerk van Bellingswolde.

De rijkdom van de Oldambtster klei. De laatste ontwikkeling in de boerderijbouw.
Streekarchivaris met twee vrijwilligsters.
Bezoek bij familie Ten Have

Een paar kilometer uitzicht....

Goldhorn, slingertuin

Entree van Hermans Dijkstra in Midwolda.

Toelichting op de geschiedenis in de schuur van boerderij Hermans Dijkstra.

Rondkijken in de slingertuin van Hermans Dijkstra.

Discussie bij de thee

2010-03-05T13:47:00.000-08:00

Iedere eerste vrijdag van de maand organiseren we 'Beelden bij de thee'. Rond theetijd zijn mensen welkom in het CHC voor een presentatie over een historisch onderwerp. Eens in de zoveel tijd kijken we oude foto's. Voor de foto's van Winschoten krijg ik altijd hulp van Alje Boelens. We kiezen samen een serie foto's uit de collectie van de gemeente en maken daar een presentatie van.

Alje is lid van het gilde van de stadsgidsen. De leden van dit gilde verzorgen rondleidingen door Winschoten. Iedere woensdagmiddag om 14.00 uur begint er een wandeling. Iedereen kan aansluiten. Een gids is dus de aangewezen persoon om de foto's te presenteren. Het was Aljes derde presentatie voor het CHC.

Dit keer bekijken we Winschoten in vogelvlucht: foto's vanaf torens en uit vliegtuigen. Bij de voorbereiding merken we dat de datering van de foto's vaak ontbreekt. Daarom is de insteek deze keer iets anders. Alje vertelt niet alleen maar hij vraagt ook om informatie. Vrijwilliger Rob zit klaar met pen en papier om de opmerkingen te noteren.

Er ontstaat een levendige discussie. Dateren van foto's is nog niet eenvoudig. Vooral als je het uit je hoofd moet doen. Wanneer was nou ook alweer de brand in de bioscoop? Staat de particuliere gasfabriek van Roelfsema nog op deze foto? In welk jaar kwam de hoogbouw van het ziekenhuis?

En wie woonde naast wie? Het wordt nog leuker als de auto's op de foto een rol gaan spelen. Is die ene auto nu een Volvo katterug of een Citroen A-zoveel? En vanaf wanneer reden die auto's rond?

Het was een erg leuke middag. Een presentatie waar het publiek de hoofdrol speelt, dat moeten we absoluut vaker doen.

Tsjerkjes schippers

2010-03-04T08:07:00.000-08:00

De Blauwe Schuit of de schippers, schepelingen en vrienden van de Blauwe Schuit, ze zijn in Nederland redelijk bekend. In Winschoten ligt dat anders. Veel mensen, ook historici, hebben niet van hen gehoord. Tsjerkje vindt dat jammer. Het is toch bijzonder dat de beroemde Chassidische Legendes van Hendrik Werkman hun oorsprong vinden in Winschoten! Daarom kwam ze vorig jaar bij me langs om samen met mij te kijken of we daar iets aan kunnen doen.

Het leek haar prachtig om er een theatervoorstelling van te maken. Daarom nodigden we Hans Elbersen, theatermaker uit de regio, uit om er over te praten. Na een uurtje waren we het eens: een theaterstuk wordt het niet. Wat dan?

Ik vraag Engel en Jantje erbij. Zij willen allebei zo nu en dan wel een klus doen voor het CHC, als andere werkzaamheden het toelaten. Ze horen bij mijn 'freelance-vrijwilligers'. We overleggen over de mogelijkheid om een project te doen op de middelbare scholen. Het is leuk, maar voor volgend jaar: het programma over de oorlog ligt voor dit jaar al vast. Wat gaan we dan doen? Ik stel voor om een documentaire te maken. Daar gaan we mee aan de slag.

Wil RTV-Blauwe Stad de opnames wel maken? Wat gaan we vertellen? Welke beelden hebben we? Waar zitten de kenners? Wat zijn leuke lokaties? Zijn er nog schippers of hun nazaten in leven? Het belangrijkst is wel: wat willen we precies vertellen?

Op dit moment zijn we druk bezig met het verzamelen van informatie over de Blauwe Schuit. Er komen met regelmaat mailtjes langs over vondsten en mensen die wel willen meewerken. Het is al met al een spannende klus. Nog even en het zijn ook onze schippers geworden.

90 jaar Gemeentebelangen

2010-02-26T08:12:00.000-08:00

Bij het ontstaan van de nieuwe gemeente is een oude partij verdwenen. Bijna 90 jaar heeft de partij bestaan. Op 27 maart 1919 de Vereeniging tot bevordering (of behartiging) der gemeentebelangen in Finsterwolde opgericht. Op 31 december heeft de partij zichzelf opgeheven. En het archief gaat naar het CHC.

Het oudste stuk is een kasboek dat direct begint in 1919. Financieel gezien was het geen goed jaar. Er waren 38 leden die ieder één gulden contributie betalen. De uitgaven waren veel hoger dan de inkomsten: ƒ68,25. Veel van uitgaven waren voor PR: advertentiegeld, strooibiljetten en kandidatenlijsten. De advertenties kwamen in de Oldambtster en de Nieuwe Winschoter Courant. In 1920 ging het al beter. Er was een batig saldo van maar liefst ƒ2,51.

Uit de inkomsten blijkt steeds het ledental. In de jaren twintig schommelde dat tussen de 35 en 40 leden. In de crisistijd daalde het gestaag tot 26 in 1939. In de Tweede Wereldoorlog zijn geen aantekeningen gemaakt. Daarna wordt het ledental meer dan verdubbeld naar 70.

Iets later dan het kasboek begint het notulenboek van de vereniging. Het is een schrift met een harde, paars-zwarte kaft en een zwarte rug. Het ligt behoorlijk uit elkaar. Dat is te verwachten voor een schrift dat tot 1988 in gebruik is geweest.

Ik ben nieuwsgierig naar 1929. Dat was een jaar van grote onrust in het Oldambt. De grootste landarbeidersstaking ooit vond hier toen plaats. Ik ben benieuwd of erover vergaderd is. Helaas, het blijft bij een zeer uitvoerige discussie over schoolvoeding. De heren partijleden waren voor schoolvoeding, als het maar 'alle deelen serieus werd uitgevoerd. Het blijkt helaas maar al te vaak, dat in het verstrekken van melk, boterham, enz. aan veelen, de bedoeling van deze toediening verre te buiten gaat. Vooral als men hoord dat kinderen worden gevoedt waarvan de ouders koeien op de stal hebben en varkens in 't hok.' En dat kan natuurlijk niet.

We gaan de archiefstukken beschrijven en scannen. Daarna worden ze zichtbaar via ons archiefloket.

Mijn lievelingsvenster

2010-02-10T07:34:00.000-08:00

We hebben de lijst compleet. 40 Vensters voor de geschiedenis van het Oldambt. Er zijn wat vrijdagmiddagen in gaan zitten, maar het was de moeite waard. De vensters zijn weer in raamwerken (thema's) gezet. Nu is het moment gekomen om ons idee voor te leggen aan andere kenners van de geschiedenis van het Oldambt. We zullen zeker opmerkingen en misschien kritiek krijgen. Dat hoort er bij. Eén ding weet ik nu al zeker: mijn lievelingsvenster mag onder geen beding uit de canon.

Ik moet bekennen dat ik nogal dol ben op een dominee. De goede man preekte in de achtiende eeuw in Midwolda. Wilhelmus Schortinghuis was zijn naam. Hij was één van de grootste voormannen van het piëtisme.

Toen hij predikant was in Weener, voordat hij naar Midwolda kwam, had hij een bekeringservaring. Hij behoorde daardoor kennelijk tot de uitverkorenen. Op zijn veertigste schreef hij een boek over zijn theologische inzichten: Het innige christendom. Hij laat daarin mensen met elkaar praten uit alle ontwikkelfases van het geloof, van een ongelovige tot een uitverkorene. Meelezend met het gesprek leerde de lezer de waarheid over zijn eigen onbekwaamheid tegenover zijn Schepper. Schortinghuis beschreef die in de 'vijf nieten': ik wil niet, ik kan niet, ik weet niet, ik heb niet en ik deug niet.

Het boek deed veel stof opwaaien. Het was te gevoelig. Gelovigen geloven immers op basis van de Bijbel? Toch was de eerste druk van het boek al in vier maanden uitverkocht. Wat mij boeit is de belangstelling die er eeuwenlang voor het boek geweest is. De laatst bekende druk is van 1981. Ik hoop dat weinig mensen het inhoudelijk met Schortinghuis eens zijn. We kunnen wel stellen dat hij iets duurzaams heeft bijgedragen aan de theologische literatuur.

En dat is mij wel een venster waard.

Wiede leegte mit daipte

2010-02-05T09:05:00.000-08:00

Het lijkt alsof je met deze film langzaam het land inloopt. De beelden zijn wat mistig. Kwelders, de dijk, de grond die wordt omgeploegd. Dan komt het verhaal van Oterdum, het dorp dat weg moest voor de industrie van Delfzijl. Een vrouw luistert geëmotioneerd naar het orgel dat uit de oude kerk komt. We zien zwart-wit beelden van de sloop van het dorp. De film gaat verder langs de landbouwgeschiedenis, het ontstaan van het landschap en de visserij. Mooie verhalen zijn het en grappige anekdotes. De zaal lacht om de zingende visser en de schoolmeester die vertelt over de stank bij het garnalen drogen. En dan de prachtige muziek!

In de pauze en na de film komt het gesprek automatisch op wat er toch moet gebeuren met het verval van het Oldambt. Het publiek vindt het treurig. Er moet toch iets aan gedaan worden. Ik weet dat het waar is: oude boerderijen storten in en nieuwe komen op plaatsen waar ze historisch niet thuis horen. En we zijn lang niet allemaal even tevreden met de Blauwe Stad. Toch heb ik moeite om me op het verval te concentreren: de beelden van de akkers, de dijken en het water zijn zo mooi....

Het is maar goed dat anderen hun focus hebben gericht op het behoud van het landschap. Ik besef dat het nodig is, maar één ondergaande zon bij Nieuwe Statenzijl en ik ben al weer afgeleid door de schoonheid van het Oldambt. De Stichting Landschap Oldambt doet werk waar ik helemaal achter sta. Ik schijf en zeg dat zo vaak ik kan, maar echt behulpzaam zal ik ze niet kunnen zijn. Ik kijk te graag en misschien te snel naar de mooie kanten van het land.

Gelukkig zijn die er ook nog genoeg.....

We gaan weer los!

2010-01-28T07:40:00.000-08:00

Het heeft al in de krant gestaan. Belangstellenden hebben al een mail gehad. Het is zover, we beginnen weer met activiteiten. Volgende week vrijdag is de eerste 'Beelden bij de thee' van dit jaar. Anton Tiktak komt zijn film 'Wiede leegte mit daipte' vertonen. In de film komen allerlei Oldambtsters aan het woord over de geschiedenis. Anton zal vertellen hoe hij de film gemaakt heeft. Ik vind het zelf altijd leuk om op DVD's 'the making of' te zien. Dat gaan we nu dus meemaken. Iedereen is hartelijk welkom. De film begint om 14.30.

Voor de 'Beelden bij de thee' van maart staat Alje Boelens gepland. Hij komt een nieuwe serie oude foto's van Winschoten toelichten. Binnenkort gaan we de foto's uitkiezen, zodat ze kunnen worden gescand door de vrijwilligers hier. Voor mij praat Alje het oude Winschoten aan elkaar. Ineens begrijp ik waar de huizen stonden en hoe de straten liepen. Het is heel verhelderend.

In maart gaan we ook weer verder met '500 jaar Oldambt'. Vorig jaar hebben we twee lezingen en twee excursies georganiseerd samen met Stichting Landschap Oldambt. We hebben de relatie tussen het landschap en de Dollard bekeken, de vestingen en de archeologie. Nu gaan we verder met Boerderijen (maart), Water (april) en Verkeer en vervoer (mei/juni). We organiseren steeds een combinatie van een lezing en een excursie. Wat je hoort in de lezing, kun je een paar dagen later in het echt zien.

De 'Beelden bij de thee' van april, mei en juni zijn nog niet helemaal zeker. Ik denk aan architectuur, Joodse geschiedenis en genealogisch onderzoek. Maar het kan ook nog iets anders worden.

Armenzorg 3: Geertuida Houwen

2010-01-22T08:23:00.000-08:00

Woensdag waren de opnames voor de uitzending van Teleac waar ik al een tijdje mee bezig ben. In het voormalig gemeentehuis van Bellingwolde mocht ik vertellen over een toch wel droevige familiegeschiedenis. Het is een verhaal van de armoede in de negentiende eeuw.

In december 1863 moet een dagloner in Bellingwolde naar het Burgerlijk Armbestuur. Freerk is 46 jaar, hij is getrouwd met Geertruida, die 14 jaar jonger is dan hij. Ze hebben samen drie kinderen, Elisabeth, Jan en Fre. Freerk krijgt een uitkering van 2 gulden in de week omdat Geertruida ziek is. Een paar maanden later bevalt zij van haar jongste zoon, Willem.

In de winter van 1864 doet Freerk opnieuw een beroep op het Armbestuur. Dit keer is hij zelf ernstig ziek. Hij krijgt opnieuw 2 gulden in de week en het Armbestuur schakelt een arts in.
De armbestuurders van gemeente Wedde krijgen bericht over dit besluit. Freerk is geboren in Blijham. Hij heeft dus domicilie van onderstand in gemeente Wedde. Het is maar de vraag of de arts ooit bij Freerk geweest is. Een paar dagen na het besluit van het Armbestuur overlijdt Freerk. We hoeven maar een bladzij om te slaan in het besluitenboek om dit te zien. De twee gulden per week gaan nu naar Geertuida, weduwe met vier kinderen.

Uit het brievenboek van het Armbestuur blijkt hoe uitzichtloos de situatie is. Jaar in jaar uit verschijnt de naam van Geertruida. Zij heeft domicilie van onderstand in Beerta. Ieder jaar krijgt die gemeente een declaratie voor haar. In de zomer kan ze zichzelf redden door op het land te werken. In de winter, als er geen werk is, komt ze al snel in de problemen.

Vrouwen verdienden minder dan mannen in die tijd. Daarmee is niet gezegd dat dat nu niet meer zo is, maar dat is een ander verhaal. De samenleving was opgebouwd uit gezinnen met de man als hoofd daarvan. Een vrouw hoefde niet zoveel te verdienen, dat deed de man wel. Helaas werd deze redenering niet aangepast als er geen man (meer) was.

In de loop van de tijd krijgt Geertruida steeds minder geld van het Armbestuur. De oudste dochter Elisabeth zal waarschijnlijk op jonge leeftijd uit huis zijn gegaan om als dienstmeisje te gaan werken. Een paar jaar later zal Fre haar voorbeeld gevolgd hebben. Geertruida krijgt niet meer dan ze beslist nodig heeft.

Het bevolkingsregister vertelt nog het verhaal van Jan, de oudste zoon van Freerk en Geertruida. In december 1864, als Freerk overlijdt, is hij 8 jaar oud. Drie maanden na het overlijden wordt Jan uitgeschreven. Hij gaat naar Wedde om bij zijn oom, de oudste broer van Geertruida, te gaan wonen. Deze Willem Houwen is hoofdonderwijzer in Wedde. Hij en zijn vrouw hebben zelf geen kinderen. Willem blijft de rest van zijn kindertijd in Wedde. Eerst bij zijn oom Willem en later bij de vader van zijn tante. Hij is nooit meer bij zijn moeder komen wonen.

Het is een triest verhaal, zeker voor iemand die weet dat hij afstamt van Geertruida, Freerk en Willem.

In september zendt Teleac de opnames uit, ik laat nog wel weten wanneer precies.

Armenzorg 2: Maria Rozeboom

2010-01-21T07:18:00.000-08:00

De achtjarige Maria Rozeboom woonde in het armenhuis in Bellingwolde. Ze was daar zonder ouders of andere familie. Maria was een buitenechtelijk kind. Ze was nooit erkend door haar vader. Haar moeder, Klazien Rozeboom, was inmiddels getrouwd met Johan Conraad de Beer. Zij werkte in Beerta bij de landbouwer Rotgert Joling. Omdat Maria in Beerta geboren was, bracht het armbestuur die gemeente op de hoogte van haar verblijf in het armenhuis. Zij moesten voor Maria gaan betalen. Een korte zoektocht op Alle Groningers toont dat Maria twee halfbroers en een halfzusje had toen ze in het armenhuis terecht kwam. Werd ze teveel voor Johan Conraad en Klazien? Was het tijdelijk? En waarom dan naar Bellingwolde? Wie zal het zeggen. Maria trouwde jaren later met Benjamin Lameijer uit Beerta. Wellicht is ze toch weer naar huis gekomen. Wordt vervolgd.

Armenzorg 1: Totale verstandsverbijstering

2010-01-15T07:53:00.000-08:00

Het onderzoek voor Teleac is klaar. Volgende week zijn de opnames. Ik heb de archiefstukken op mijn bureau liggen. Het stuk dat mij het meest intrigeert is het 'missivenboek voor het armwezen' in Bellingwolde van 1867 tot 1872. Het zijn afschriften van brieven van het Burgerlijk Armbestuur.

De brieven die het armbestuur schreef gingen over het terugvorderen van uitkeringen en declaraties van andere gemeenten. De Armenwet van 1854 schreef namelijk voor dat de geboortegemeente verantwoordelijk was voor het onderhoud van iemand die armlastig werd. Daar zaten nog allerlei clausules omheen die te complex zijn om in een korte blogtekst toe te lichten. Dit was de kern. De geboorteplaats is de 'domicilie van onderstand'.

De brieven bevatten soms informatie over de leefomstandigheden van de armen, of van de redenen waarom ze tot armoede zijn vervallen. Het zijn trieste verhalen. In de komende blogs zal ik er een paar vertellen. Ik zal beginnen met het verhaal van Lammert Klaassens de Jonge:

'Bellingwolde, den 9 Junij 1869
Aan de burgemeester van Oude Pekela
De persoon van Lammert Klaassens de Jonge, die geb. is in uwe gemeente in 1819, is lijdend aan eene totale verstandsverbijstering en zeer gevaarlijk wordt, zoodanig dat hij sedert zondag jl. streng bewaakt moet worden om ongelukken te voorkomen'.

Lammert is geboren in Oude Pekela. Daar is dus zijn domicilie van onderstand. De burgemeester van Bellingwedde, L. Kars, brengt zijn collega in Oude Pekela op de hoogte van de situatie. Er zal een verzoek gaan naar de officier van justitie om Lammert op te laten nemen in een krankzinnigengesticht.
Een dag later gaat er een brief naar de officier in Winschoten. Daaruit blijkt dit: Lammerts vrouw Geertruida heeft gevraagd om de opname. Volgens deze brief lijdt Lammert aan periodieke razernij. Bij deze aanval wordt hij bewaakt. Geertruida zal het een en ander gevoeld hebben van eerdere aanvallen.
Ook gaat er een brief naar Gedeputeerde Staten. Zij moeten namelijk beslissen waar Lammert moet worden geplaatst.

Een paar dagen later komt het besluit: Lammert moet voorlopig naar het geneeskundig krankzinnigengesticht in Delft. Burgemeester Kars schrijft naar Oude Pekela om te weten te komen hoe het vervoer geregeld wordt. Hij sluit af met de volgende zin: Wat verder het verzoek van uwe missieve aangaat, om de achtergelatene vrouw en kind niet dadelijk in onderstand op te nemen, zullen wij voldoen.

Geertruida moet zich maar redden. Dat doet ze kennelijk, want ze komt niet meer voor in de brieven.

Winschoter oudheden

2010-01-14T06:26:00.000-08:00

Het wordt zo langzaamaan vol en niet alleen ín het CHC. Eerst stond er één vitrine in de gang. Daarin toonde ik de nieuwste aanwinsten. Nu staan er drie vitrines en is de mijne naar binnen verhuisd. En dat is het gevolg van de herindeling.

De 'nieuwe' vitrines stonden in het gemeentehuis van de voormalige gemeente Winschoten, nu één van de gemeentehuizen van gemeente Oldambt. Waar de vitrines stonden zijn nu banken gemaakt voor de wachtenden van een klantencentrum dat nu alle Oldambtsters moet bedienen. Er was geen plaats meer.

De stichting Oud Winschoten is de eigenaar van de vitrines en van de inhoud. Jarenlang toonden zij hun mooiste objecten de hal van het gemeentehuis. Een aantal tinnen voorwerpen en veel zilver, van de vele zilversmeden die Winschoten gekend heeft. De objecten zijn te mooi om in een doos op zolder te staan. Nu hebben ze een nieuw plaats bij de ingang van het CHC. Het is prachtig om langs dat mooie zilver mijn werkdagen te beginnen.

Jacob kwam vanmiddag vragen of ik tevreden was over de opstelling. De vitrines zijn neergezet in mijn vakantie, vandaar. Hij kondigde ook aan dat het een wisseltentoonstelling wordt. Ik vind het prima. Hoe meer hoe beter.

Vakantie

2009-12-21T05:15:00.000-08:00

De laatste weken van het jaar heb ik vakantie. Vanmiddag doe ik de deuren van het CHC achter mij dicht. In mijn tas heb ik nog wat papieren die ik komende dagen eens rustig ga bekijken. Veel is het niet, want er zijn andere dingen die mijn aandacht vragen. Het kerstdiner, een tentoonstelling in Apeldoorn, en één in Amsterdam en een paar boeken en films. Begin januari meld ik mij wel weer. Ik wens iedereen een mooie, vredige periode toe.

Op één van de kerstkaarten die ik heb ontvangen stond de volgende tekst:
Tomorrow is a mystery.
Today is a gift,
that's why we call it the Present.

Geniet van alle mooie momenten!

Moi!

2009-12-11T13:26:00.000-08:00

De kerk in Nieuw Scheemda. Het is kwart voor vijf. Het is bijna donker. Bij het mooie hek staan twee vuurkorven. Tussen de grafstenen loop ik naar de deur. In het kleine halletje staan mensen geanimeerd te praten. Langs hen heen gekomen loop ik bijna tegen een dienblad met drankjes op. Even verder krijg ik een schaal met mooie kleine hapjes voor mijn neus. De kaarsen in de kroonluchters branden en bij de preekstoel is de kerk helder verlicht. Het is tijd voor de presentatie van 'Moi', het boek van Cees Stolk voor de inwoners van de nieuwe gemeente Oldambt.

Ik heb al even in het boek gebladerd vorige week. Elles liet het me zien, heel even en onder strikte geheimhouding. De stukken over de geschiedenis had ik al gelezen. De fotospeurtocht, waarover ik een tijd geleden schreef, was voor dit boek. Het is kleurrijk, afwisselend en mooi geschreven.

Cees heeft het boek niet alleen mooi geschreven, hij had vanmiddag ook een prachtige toespraak. Terwijl ik naar hem zat te luisteren dacht ik: 'Wat is Nederlands toch een mooie taal in de handen van iemand die weet hoe hij er mee om moet gaan.' Cees tekende het Oldambt met woorden zoals Monet het met een penseel zou hebben gedaan. Dat kan niet iedereen.

Binnenkort ligt het boek bij iedere Oldambtster familie op de deurmat. In het boek zit een DVD met een film die Anton Tiktak gemaakt heeft in opdracht van Stichting Landschap Oldambt. Ik ben benieuwd wat de mensen zullen vinden van dit startschot.

Doorgeefluik

2009-12-02T08:17:00.000-08:00

In het vorige bericht vertelde ik over één van de doelstellingen van het CHC, de digitalisering. Dat is natuurlijk niet alles. Een andere opdracht die ik heb is het vormen van een netwerk. Dat lijkt abstracter dan het is. Voor mij was het dat in het begin ook. Nu niet meer.

Netwerken heeft niet voor iedereen een positieve klank, maar dit is de mooie variant. Het is de bedoeling dat ik mensen met elkaar in contact breng. Dat gaat dan op basis van cultuurhistorische ontwikkelingen. Hoe meer mensen met elkaar in contact komen, hoe mooier de dingen die we kunnen organiseren. Misschien dat een paar voorbeelden het wat duidelijker maken.

Tsjerkje en ik kennen elkaar van een project in 2008: 'verhoalen van vrouger van vrouwlu'. Dit waren interviews met 6 vrouwen uit Beerta die we op film hebben gezet. Delen van de films werden verwerkt in een voorstelling, die in april 2008 is gehouden en in november is herhaald. Tsjerkje heeft een brede historische belangstelling. Ze kwam bij me omdat ze iets wil organiseren over de Blauwe Schuit. Landelijk is deze 'verzetsgroep' bekender dan in Winschoten, waar ze zaten. We hebben eerst gepraat met een theatermaker om te kijken of we met hem iets moois konden bedenken. Dat lukte niet. Nu heb ik Tsjerkje in contact gebracht met twee andere belangstellenden. Volgende week zitten we bij elkaar om een plan te maken voor een presentatie in mei 2010.

Vorige week woensdag kreeg ik een telefoontje van het ministerie van VWS. Zij hebben een project: de oorlog in blik. Dat houdt in dat ze op zoek zijn naar films van de Tweede Wereldoorlog. Ze bellen mij om te vragen wat ik weet. Nou heb ik zelf geen films, behalve die van de interviews die ik gehouden heb. Ik weet wel dat er andere organisaties zijn die films hebben. Of ze over de oorlog gaan weet ik niet. Dat is ook niet nodig. Ik ken de mensen die films hebben en kan het ministerie dus doorverwijzen: historische verenigingen, het Winschoter Stadsjournaal en de gemeentearchieven. Daarna vindt ieder zijn / haar weg wel weer.

Een ander verzoek kwam van Teleac. Ze willen een programma maken over de voorouders van bekende Nederlanders. Een van hen heeft zijn wortels in Bellingwolde en omstreken. In het programma moeten zo veel mogelijk beelden te zien zijn van het leven van de voorouders van deze BN-er. Dit is een lastige vraag. De archieven van de gemeente Bellingwedde, waar we de stukken uit moeten hebben, is niet geinventariseerd. Dat betekent dat we (de archiefmedewerkster Nelleke en ik) wat meer tijd nodig hebben voor het onderzoek. Niet dat dat uit maakt. Een kans om de regio op de landelijke televisie te krijgen laat ik natuurlijk niet schieten.

Het is mijn bedoeling dat er zo veel mogelijk lijnen gaan lopen via het CHC. Dat dat een verzamelpunt wordt van informatie over archieven, activiteiten en belangstelling. Dat mensen elkaar daar tegenkomen op gemeenschappelijke belangstelling. Want wat is er nu mooier dan dat ze kunnen zeggen dat ze elkaar kennen via het CHC?

Feestje in Midwolda

2009-12-02T07:47:00.000-08:00

Wat een goed gevoel was het. Eén van de belangrijkste doelstellingen van het CHC is gerealiseerd. De eerste serie gescande archiefstukken staat op Internet. Bij de eerste gedachten over een cultuurhistorisch centrum in het Oldambt (járen geleden) was digitalisering direct in beeld. Je kunt dienstverlening uit de archieven verbeteren zonder grote uitgaven voor een aparte archiefdienst. En: met Internet bereik je meer en andere mensen dan in een studiezaal.
Dat was dus het onderwerp van afgelopen vrijdagmiddag.

In de mooie boerderij Hermans Dijkstra gaf de voorzitter Gerard van den Broek de aftrap. Hij vergeleek het op Internet plaatsten van archiefstukken met het uitdelen van goud ('erfgoud', goud is goed in het Gronings, voor wie dat niet weet). Internet biedt het grote voordeel dat je informatie kunt blijven uitdelen. Het archief van Sarfat, zou ik er heel bijbels aan toe willen voegen.

Jona van Keulen legde uit wat we allemaal doen in het Groninger archievenland. Het was een parade van websites, cursussen en historisch getinte activiteiten. Mijn inspanningen en de samenwerking van de afgelopen twee jaar in optocht op het podium. Dat stemt wel tevreden, moet ik zeggen. Namens de Groninger Archieven kreeg ik nog een cadeautje. Ik kan bij hen een meter archief gratis laten scannen. Ik denk dat ik iets van een Burgelijke Armbestuur laat scannen.

Yola de Lusenet vertelde over de laatste ontwikkelingen; over web 2.0. Ik had al eerder geboeid naar haar zitten luisteren. Nu deed ik dat samen met de hele zaal. Vooral de bijdrage die gebruikers van de sites kunnen leveren heeft me weer aan het denken gezet. Bij de beeldbank kunnen mensen al commentaar geven. Bij de archieven nog niet. Daar moet nog maar eens iets aan gebeuren.

Namens De Ree Archiefsystemen kreeg ik ook nog een cadeau. Een schitterend boek vol oude kaarten van Groningen. Dat is weer een mooie aanvulling voor de boekencollectie.

Eén klein minpuntje had mooie middag nog wel: ik heb in mijn eigen verhaal alleen over de stukken kunnen vertellen. Ik had ze natuurlijk graag willen laten zien. De verbinding met Internet liet het afweten. Slechte beurt voor Vodafone. Maar ach! Dat kon de pret niet meer drukken. Feest is feest.

Het digitale loket

2009-11-25T12:28:00.000-08:00

We hebben er lang aan gewerkt en nu is het zover... Vrijdag presenteer ik het digitale archiefloket. Ik heb ervoor gekozen om dit te doen op een typisch Oldambtster lokatie: museumboerderij Hermans Dijkstra. Het is een oude, imposante boerderij in Midwolda, met een Groninger slingertuin ervoor.

Het werd ook wel weer tijd voor een feestje. Anderhalf jaar geleden was het openeningsfeest van het CHC. Toen was er een overvolle zaal in de bibliotheek in Winschoten. Nu hoop ik op een volle zaal in Midwolda. Toen hebben de voorzitter, Gerard van den Broek, en ik het programma gevuld. Nu spreken Jona van Keulen, Yola de Lusenet en ikzelf. Een programma gevuld door vrouwen. Nelie zou trots op me zijn.

Jona en ik kennen elkaar al jaren. Zij heeft aan de wieg gestaan van mijn carriere als archivaris. We werken, sinds ik streekarchivaris ben, intensief samen. We hebben workshops georganiseerd over historisch onderzoek op het web. We hebben een archiefspreekuur gehouden in alle Oldambtster bibliotheken. We werken samen aan de Beeldbank in Groningen. En we hebben samen het digitale loket gemaakt.

Jona is hoofd publieksdiensten en rijksarchivaris bij de Groninger Archieven. Samenwerking met de Groninger Archieven ligt voor de hand. Alle archieven van voor 1811 liggen daar. Alles bij elkaar zijn dat meer strekkende meters dan de gemeentarchieven bij elkaar. Als ik de geschiedenis van het Oldambt wil promoten kan ik niet doen zonder de Groninger Archieven.

Met Yola ligt het anders. Vrijdag zien wij elkaar voor het eerst. We hebben elkaar vooral telefonisch gesproken. De aanleiding van onze gesprekken was haar onderzoek naar beeldbanken op Internet. Zij gaf mij in die gesprekken een interessant beeld van de invloed van Internet op erfgoedpresentaties. Ik heb heel geboeid naar haar zitten luisteren. Het is dus niet voor niets dat ik haar heb gevraagd om te komen.

Ik kijk uit naar vrijdag. Het wordt vast een mooie middag. Ik vertel nog wel hoe het was.

De randen van de Dollard

2009-11-19T02:23:00.000-08:00

Ik had het eerder al beloofd: ik zou vertellen over de excursie 'langs de randen van de Dollard'. De dagen vooraf waren spannend. Niet omdat er iets niet geregeld was, maar om wat je niet kunt regelen: het weer. Er was een regenfront voorspeld met windstoten en andere narigheid. Uiteraard adviseren wij deelnemers in een brief om een paraplu mee te nemen en stevige schoenen aan te doen. Maar ja, als het stormt helpen paraplu's meestal maar kort tegen de regen.

Het viel allemaal gelukkig erg mee. Een paar druppels in Eexta, waar we uitstapten om de oude pastorie te zien. En in Termunten, de tweede uitstapplaats, een prachtige zon. Het was prachtig om te zien. We kwamen aanrijden vanaf Woldendorp. Vanaf de weg zie je de ker k (zie de foto) hoog boven de huizen staan. De zon scheen als een spotlight op de kerk. Mooier kan het haast niet.

De kerken alleen vertellen al een groot deel van het verhaal van het landschap. Veel kerken in het Oldambt zijn veel groter geweest. Waarschijnlijk waren ze allemaal zo groot en indrukwekkend als de kerk in Noordbroek. Toen de Dollard steeds meer land opslokte, gingen mensen weg. Dan wordt de kerk te groot. Aan de kerken in Termunten en Finsterwolde is nog duidelijk te zien dat er delen zijn afgebroken.

Andere kerken zijn verplaatst. Door de herhaalde inslagen van de Dollard werden dorpen bedreigd. De dorpelingen kozen ervoor om de huizen te verplaatsen. De kerk bleef eerst staan op de oude plek. Je breekt immers niet zo maar de plek af waar je voorouders liggen begraven? Pas als het echt niet anders kon, werd de kerk afgebroken en in het nieuwe dorp weer opgebouwd. Midwolda en Scheemda hadden zo'n kerk. Midwolda's kerk was enorm groot. Op oude kaarten wordt de kerk met vier torens wordt afgebeeld. De Midwolders hebben lang gewacht met de verplaatsing. Uiteindelijk was dat niet meer houdbaar. De kerk werd herbouwd op de hoogste plek in het nieuw dorp Midwolda.

Dan is er nog het verhaal van de nieuwe kerken. Aan het einde van de 16e eeuw begonnen de eerste inpolderingen van het kwelderland dat door de Dollard was gevormd. Het nieuwe land moest bewerkt worden. In de loop van de tijd kwamen er steeds meer polders bij. Daardoor kwam het werk op het land steeds verder van huis te liggen. De arbeiders bouwden een nieuwe nederzetting. Nieuw Beerta, Nieuw Scheemda en Nieuwolda zijn daar voorbeelden van. De afstand van het nieuwe dorp naar het oude was vaak zo groot dat kerkgang wel heel tijdrovend werd. De nieuwe dorpen wilden een eigen kerk. De oude dorpen waren daar tegen. Ze zouden minder inkomsten hebben als een deel van de kerk zijn eigen weg ging. Zo kreeg het Oldambt zijn heel eigen kerkstrijd. Uiteindelijk was de ontwikkeling niet te stuiten en kregen de nieuwe dorpen natuurlijk hun eigen kerken.

Er is nog veel meer verteld door Jan Pieter Koers tijdens de excursie. Dijken, inklinkende polders, kolken en opgravingen zijn voorbij gekomen. Ik laat het hier eerst bij. Wat ik afgelopen zaterdag geleerd heb gebruik ik vast nog wel een keer in één van mijn verhalen.

Programma 2010

2009-11-18T10:40:00.000-08:00

Vanmiddag heb ik de eerste opzet met de vrijwilligers besproken. Wat gaan we doen in 2010? Natuurlijk gaan we nog even verder met 500 jaar Oldambt. Er komen nog drie sets van een lezing, een excursie en een tentoonstelling. Boerderijen, waterstaat en verkeer en vervoer, dat zijn de onderwerpen.

Dan is er 'beelden bij de thee'. Iedere eerste vrijdag van de maand een dialezing. Ik heb wel ideeen voor onderwerpen, maar ik hoor het ook graag van anderen. Iemand een idee? Mail me dan: chcoldambt@gmail.com. Ik ben beniewd.

Oldambt in herfstkleuren

2009-11-12T06:15:00.000-08:00

Tijdens de speurtocht naar illustraties bracht ik een bezoek aan het gemeentehuis in Reiderland. Ik wilde een verslag van een raadsvergadering hebben. De raadsvergadering waarin de burgemeester ervan beschuldigd werd een 'Hittler' te zijn. De overlevering van zulke gebeurtenissen is nog wel eens wat sappiger dan het verslag. Ik wilde weten hoe de vergadering was vastgelegd.

Dit stuk was niet het enige dat ik zocht. Ik had nog een zoekopdracht bij me. Anton Tiktak zocht stukken van de arbeidersopstand in 1929. Daarover hangt in de archieven van Finsterwolde een oorverdovende stilte. Eén keer, in mei, vergadert de raad over vermeende belangenverstrengeling van de burgemeester. Daarna bestaat de opstand niet meer in de notulen; niet in die van de raad, niet in die van B&W. Zelfs in de correspondentie ontbreekt ieder spoor. Stilte zegt vaak wel wat, maar is zo moeilijk te verstaan......

Ik bracht nog een tijdje in de archiefbewaarplaats rond en vond in het voorbijgaan de stukken van de Nortonpomp bij Ekamp. Er zijn mensen die die stukken al jaren willen hebben. Het leek een mooie dag te worden.

De terugweg ging langs de oude kerk van Beerta, een prachtig plaatje. Herfst in Beerta, dat moet ik even laten zien.

Geschiedenis bij kaarslicht

2009-11-08T23:55:00.000-08:00

Het kerkje in Oudeschans. Veel mensen kennen het van de concerten die er al jaren gegeven worden. Het is een mooi plekje in het Oldambt. Groene banken staan aan weerszijden van een tamelijk smal gangpad. Hier en daar is een kandelaar op de banken geschroefd. Voor bij de preekstoel staan gekrulde herenbanken.

Achterin de kerk is een verhoging. Daar staan stoelen. Toen ik dat voor het eerst zag, ging mijn fantasie gelijk aan de slag. Ik zag het al voor me: de mannen van hoogste rang in de herenbanken, in de groene banken de minder goden en achterin op de verhoging het voetvolk. Dat past toch prima in een hierarchische samenleving van een vesting.

Meneer Edens, lid van de activiteiten-commissie, hielp mij snel uit de droom. Het is heel anders. De pastorie en de kerk vormen samen een gebouw. Een dominee wilde ooit een kelder hebben. Die is aangelegd onder de verhoging. Tja, de praktijk wil ook wat.

We waren in Oudeschans voor een lezing over landschapsgeschiedenis en archeologie. Met historische kaarten, luchtfoto's, hoogtekaarten en foto's van het landschap vertelde Francien van Soest over de ontwikkeling van het Oldambt. Ik had nooit gedacht dat de bodem zo bepalend kon zijn voor de inrichting die we kiezen.

Ze maakte ook heel mooi duidelijk wat landschap nu eigenlijk is. Eerst heb je de bodem. Dan komen de mensen. Zij richten het land zo in dat ze er kunnen leven. Ze zorgen dat het water wordt afgevoerd. Ze bebouwen het droog geworden land en zetten er huizen op. Ze leggen wegen aan voor het vervoer. Tel je dat bij elkaar op, dan heb je het landschap.

De mensen hebben zo door de eeuwen heen het landschap gebruikt. Met Henny Groenendijk keken we onder de grond, om te zien wat onze voorgangers in het Oldambt hebben achtergelaten. Dat was niet niks. Natuurlijk is dat te zien aan de kerken die nu nog in de regio staan. De steenhuizen moeten ook indrukwekkend zijn geweest.

Hoe lang geleden ook, mensen blijven mensen. De voorbeelden van onverwachte vondsten maakten dat wel duidelijk. Anderom geldt het ook. Waar de archeoloog een grote verzameling vondsten verwacht is de grond soms maagdelijk schoon. Frustrerend en herkenbaar. Welke onderzoeker heeft nou nooit meegemaakt dat hij hoopvol begon in een boek of een archief en daar niet aantrof wat hij dacht te vinden. Het hoort erbij. Misschien maakt het de momenten dat je wel iets vindt wel waardevoller.

We moeten vooral blijven graven en kijken. Zo komen we met elkaar hopelijk het dichtst bij het 'wie es eigentlich gewesen'.

De randen van de Dollard

2009-10-30T08:48:00.000-07:00

Eeuwen lang hebben Oldambtsters dijken aangelegd om nieuw aangeslibd land in te polderen. Voor wie weet waar hij moet kijken, is dat nog duidelijk te zien. Aanstaande zaterdag gaan we rondrijden onder leiding van Jan Pieter Koers, die zal aanwijzen waar we op moeten letten. Volgende week zal ik vertellen hoe het was.

Vestingen en schansen

2009-10-29T07:04:00.000-07:00

Afgelopen zaterdag was de eerste excursie in de serie '500 jaar Oldambt'. Ik had het al aangekondigd in mijn stukje over de Week van de Geschiedenis. Het was een mooie herfstdag. De paraplu kon dicht blijven.

Met een groep van 17 mensen reden we via Heiligerlee naar Oudeschans. Onderweg bezochten we nog een puntje van de Nederlandse grens waar nog twee kleine schansen liggen uit de Franse tijd. In Oudeschans vertelde Edo Edens over de geschiedenis van de vesting. We bezochten het Dodenbastion en het museum.

Daarna vertrokken we naar Nieuweschans. In het museum legde Nans Kolff uit hoe het nu zit met alle vestingen een schansen in het landschap. Waarom liggen ze waar ze liggen en waarom zijn ze op dat moment gebouwd? Daarna toonde Nans ons wat we nog kunnen zien in Nieuweschans van de vesting. Dat was nog verrassend veel.

Als je je voorstelde hoe klein het eigenlijk allemaal was, en hoe dicht opeen gepakt, geeft het wel een gevoel van beklemming. Dat in tegenstelling tot het uitzicht vanaf de wal. Zo was er toch weer evenwicht.

Scherven in een bunker

2009-10-23T02:02:00.001-07:00

Ik wist niet wat ik zag! Woensdagavond bracht ik een bezoek aan de Stichting Archeologie en Monument in Emmen. Ik had gevraagd of ik archeologische vondsten mocht lenen voor mijn middag in de Marktpleinkerk op 31 oktober. Daar wil ik 'het verdwenen Winschoten' laten zien. Archeologische vondsten zijn onmisbaar voor dat verhaal.

In een tamelijk normaal gebouw moest ik een trap af. Onderaan de trap was een kluisdeur waar zelfs een archivaris ontzag voor moet hebben. Achter de deur trof ik een betegelde ruimte met een douche, en dan weer zo'n dikke deur. Links aan het einde van de gang was de kantine. Daar werd ik ontvangen met koffie en taart (een van de archeologen was jarig).

Na de koffie kreeg ik een rondleiding door de commandobunker voor Bescherming Bevolking, want daar was ik in terecht gekomen. De SAM is eigenaar van het gebouw en heeft het gelukkig met veel respect behandeld. Alle oude elementen zijn er nog: telefooncellen, de oude keuken, installatie voor beluchting en het telexapparaat inclusief de coderollen. Ik had nog nooit zoiets gezien. In één rondgang is duidelijk hoe serieus de Koude Oorlog gevoeld werd.

En dan de collectie. Dozen en dozen vol scherven, heel veel uit Oudeschans. Ze hebben daar wat kapot gegooid door de jaren heen. Ook daar kreeg ik een uitgebreide uitleg over verschillen in aardewerk uit regio's in Nederland maar ook in Duitsland. Bij één tafel Duitse scherven leek het er even op dat ik twee passende stukken had gevonden. Maar helaas! Kort daarna toonde Ko Lenting hoe het wel moet: hij vond twee passende stukken Italiaans aardewerk. Het moet een mooi stuk geweest zijn.

Tenslotte de keuze voor 31 oktober. Allerlei mooie objecten kwamen voorbij. Ik heb ze zo gekozen dat ze samen een verhaal vertellen van een paar eeuwen. Gelukkig hoef ik dat niet zelf te doen: Ko Lenting zal in de kerk aanwezig zijn om te vertellen over de opgravingen en de vondsten. Uiteindelijk gingen we met 5 dozen vol terug naar Winschoten. Tot de 31e....

Fotospeurtocht

2009-10-22T04:39:00.000-07:00

Elles Bulder vroeg me of ik historische illustraties wilde zoeken voor een boek dat binnenkort verschijnt. Daarmee begon een speurtocht naar passende plaatjes. Er gingen wat voorstellen over en weer. En uiteraard kreeg ik commentaar. 'Er staan geen mensen op de foto's, dat moet eigenlijk wel', was het bijvoorbeeld. Mensen zien graag andere mensen, blijkbaar. Dat was even schakelen voor een architectuur- en landschapliefhebber.

Maar goed, ik ben de schrijver van het boek of de ontwerpster niet. Ik lever, zo goed dat kan, wat mij gevraagd wordt. Een goed startpunt is de beeldbank van de Groninger erfgoedinstellingen. Al die foto's bij elkaar levert al snel mooie vondsten op. Daarna komen de verzamelaars aan bod. Zij hebben vaak bijzondere foto's in hun collectie die het prima doen in een boek. Het viel me echt op dat velen van hen bijzonder behulpzaam waren.

Deze twee stappen gaan tamelijk soepel. Daarna begint het speurwerk. Horen van iemand, die gehoord heeft, dat iemand anders een goede foto heeft. En dan volgt het bellen. Een mooie bijkomstigheid is dan dat ik weer allerlei mensen leer kennen. Ze hebben vaak historische belangstelling en weten veel over hun foto's. Ik heb veel leuke gesprekken gehad de afgelopen tijd. Het onderzoek eindigt ermee dat ik een fotograaf vraag om iets voor me vast te leggen. En in het uiterste geval dat ik zelf de straat op ga om zelf foto's te maken. En daarna hoop ik natuurlijk dat ze goed genoeg zijn.

De mooiste foto van deze speurtocht is een foto van een lange, statige heer. De heer De Graaf van de Winschoter Courant. Hij houdt een toespraak bij het honderd-jarig bestaan van de krant. Een journalist die jaren bij de Winschoter heeft gewerkt kwam hem mij brengen. Hij schrijft maakt op dit moment een boek over zijn herinneringen bij de krant. Daar vertel ik later nog wel eens over.

De andere plaatjes houd ik nog voor me. Die zullen de Oldambtsters binnenkort wel te zien krijgen.

Dag der Groninger Geschiedenis

2009-10-21T08:20:00.000-07:00

Het was druk. Al met al bezochten ongeveer 1600 mensen "De Dag". Ik werkte, net als andere jaren, samen met de gemeentearchieven. Noordoost Groningen was er, Zuidhorn, Hoogezand, Bellingwedde, Eemsmond en het Waterschap Hunze en Aa's. We hadden twee tafels vol folders en boeken, een tentoonstelling en een quiz.

Ieder jaar is het weer afwachten of je plannen aanslaan. Twee jaar geleden hadden we 'de archiefrechter', vorig jaar alleen de stand en nu dus de quiz. Ik heb het idee dat veel mensen begonnen aan de vragen, maar uiteindelijk het formulier niet inleverden. We hadden toch nog wel een stapeltje antwoorden. De Groninger Archieven zal de winnaar bekend maken.

Het is een bijzondere happening, zo'n dag. Allerlei erfgoedinstellingen tonen wat ze in huis hebben. Ik sprak met de Culturele commissie uit Delfzijl over Termunten. Het ligt in hun gemeente, maar het is Oldambt. Ik kreeg direkt twee tijdschriften aangeboden. 'Dingen die handig zijn om te weten over Termunten'. En als ik er toch kom met de excursie op 14 november kan de kerk waarschijnlijk wel open. Zo makkelijk gaat dat.

De aanjagers van de restauratie van station Zuidbroek waren er ook. Of ik voor SLO volgend jaar een lezing kan organiseren in het station, was mijn vraag. Een lezing over verkeer en vervoer leek me wel passend op die plek. Het is altijd te regelen. Dat wordt leuk!

De historische verenigingen uit het Oldambt zijn helaas afwezig. Maar dat is al jaren zo. Waar dat aan ligt? Ik weet het niet. Misschien kunnen we volgend jaar met z'n allen. Gezellig.

Week van de Geschiedenis

2009-10-15T06:38:00.000-07:00

Zaterdag begint de Week van de Geschiedenis. Hier in Groningen gebeurt dat traditiegetrouw met de Dag der Groninger geschiedenis Het thema is dit keer 'Oorlog en Vrede'. In een grensgebied als het Oldambt is dat een prachtig onderwerp. De slag bij Heiligerlee siert de canon en de vestingen vertellen een verhaal van landsverdediging. Een goede reden om daar eens bij stil te staan.

Momenteel ben ik druk bezig met het organiseren van een excursie langs Heiligerlee en de vestingen. Ik doe dat samen met de Stichting Landschap Oldambt. Die stichting is een paar jaar geleden ontstaan uit een groep (oud)Oldambtsters, die de veranderingen in het landschap zorgelijk vonden. Nu werken we samen om aan zoveel mogelijk mensen te laten zien hoe mooi het landschap is. We willen mensen ervan overtuigen dat we verdere achteruitgang moeten voorkomen.

Twee weken geleden heb ik de route gereden met de gids, Wigbold Wierenga. Ik ben heel tevreden over het resultaat. Er is zoveel moois te zien! En er zijn zoveel anekdotes te vertellen. Vandaag stonden er artikeltjes in de plaatselijke kranten en zaterdag vertel ik op radio Winschoten over de excursie. En dan is het afwachten. Hebben mensen belangstelling? Hebben ze tijd? Hoeveel mensen willen mee?

Het blijft spannend.

Stormvloed 1509

2009-10-10T03:05:00.000-07:00

Nieuwe statenzijl

Het is al weer even geleden dat laserstralen de Dollard sierden. Het was de herdenking van de stormvloed in 1509. Een rij kinderen op een podium. Ieder heeft een stormlamp. Het verhaal van Jarfke wordt verteld. Stuk voor stuk verdwijnen de dorpen, gaan de stormlampen uit en draaien de kinderen zich om. Stuk voor stuk verschijnen de laserstralen op de Dollard.

Er was veel belangstelling. Tijdens het verhaal van de dorpen stond de weg naar de sluis van Nieuwe Statenzijl vol mensen. Ook op de dijk was het druk. Ik heb geprobeerd een foto te maken van de toeschouwers, maar helaas was mijn camera niet sterk genoeg. Eerder op de avond lukte het mij wel: spelende kinderen bij het monument.

Het was een mooie manifestatie. Wat ik vooral indrukwekkend vond, was de wetenschap dat aan de andere kant van het water ook een grote groep mensen stond. Zij hoorden hetzelfde verhaal. Ook bij hen gingen stuk voor stuk de dorpen ten onder en verschenen de lichtstralen. Mooi gecoördineerd.

Aan het einde van het verhaal, toen alle laserstralen te zien waren, hoorden we de noodklok luiden. Dat was een mooi slot. Helaas kwam er daarna popmuziek uit de luidsprekers. Volgens mij was stilte mooier geweest. Het is mijn smaak niet, popmuziek, daar kan het natuurlijk ook aan liggen. Al met al sloot ik mij tevreden aan in de lange rij auto's die Nieuwe Statenzijl verlieten.

Een cultuurhistorisch blog

2009-09-30T06:01:00.000-07:00

Het is allemaal begonnen met de canon van de Oldambtster geschiedenis. In het Cultuurhistorisch Centrum Oldambt zijn we daar druk mee bezig. Het is leuk om met een groep kenners van de geschiedenis een canon samen te stellen. Nog leuker is het om er met iedereen die dat wil over te discussiëren.

Ik dacht eerst aan de website van de nieuwe gemeente Oldambt. Zouden we daar geen 'canonforum' kunnen maken? Nee, want de nieuwe gemeente is kleiner dan het Oldambt. Een forum op de site van het Cultuurhistorisch Centrum dan? Dat was een goede mogelijkheid, maar uiteindelijk koos ik voor een blog. Daar kan ik namelijk meer kwijt dan op een forum. Het werkt snel en is makkelijk te bereiken.

Ik koos voor de naam Oldambtster terugblik, een variant op de rondblik. Bij een rondblik horen ook de hardloopwedstrijd, de markt en de manifestatie. Een terugblik gaat over de geschiedenis. Daarover wordt van alles georganiseerd. Daarover is van alles te vertellen. Ik hoor bijna iedere week wel een nieuw verhaal. En die verhalen ga ik doorvertellen.

Lees vooral mee!

Marianne